Je kent het misschien wel. In een drukke, stressvolle periode lijkt je rug, je nek of die oude blessure ineens veel meer op te spelen. En zodra het wat rustiger wordt in je leven, zakt het weer weg. Toeval? Niet helemaal. Er zit een duidelijke verklaring achter, en die heeft alles te maken met hoe stress en pijn samenwerken in je lichaam.
Veel mensen schrikken van die toename. Meer pijn voelt al snel als een teken dat er iets ergers aan de hand is, dat er meer kapot is gegaan. Maar dat is lang niet altijd zo. In deze blog leggen we uit waarom je bij stress vaak méér pijn voelt, zonder dat er per se iets ergers speelt. En vooral: wat je eraan kunt doen. Dit is deel 2 van een drieluik over stress en herstel.
Leerpunten van dit artikel
Eerst even dit: pijn zit niet alleen in je weefsel
We denken vaak dat de hoeveelheid pijn precies gelijk is aan de hoeveelheid schade. Veel pijn betekent dan veel kapot, weinig pijn betekent weinig kapot. Logisch, maar zo werkt het niet.
Pijn is geen rechtstreekse meting van schade. Pijn is een beschermingsreactie van je hele lichaam, die zegt: let op, ontzie dit deel van je lijf. Daar werkt een heel systeem aan mee: je zenuwstelsel, je afweer en je hormonen, in voortdurende wisselwerking met wat er om je heen gebeurt. Precies dezelfde systemen die je in deel 1 tegenkwam bij stress. Hoe sterk dat beschermsignaal wordt, hangt dus van veel meer af dan alleen het weefsel. Je stemming, je vermoeidheid, je aandacht, eerdere ervaringen, en dus ook je stress: ze draaien allemaal aan de knoppen van dat systeem.
Daarom kan datzelfde lichaamsdeel op een rustige dag amper opspelen en op een drukke, gespannen dag flink zeuren. Er is dan niets veranderd aan het weefsel zelf. Wat veranderd is, is hoe gevoelig je systeem op dat moment staat afgesteld.
Meer pijn voelen bij stress betekent niet dat er meer kapot is. Het betekent dat je systeem gevoeliger staat.
Dat klinkt misschien gek, maar het is juist geruststellend. Want het betekent dat je iets aan die gevoeligheid kunt doen. Maar eerst: hoe komt het dat stress je gevoeliger maakt? En waarom werkt korte stress dan anders?
Korte stress dempt, langdurige stress versterkt
Hier zit een verrassende nuance die veel mensen niet kennen. Korte, hevige stress doet namelijk iets anders met pijn dan langdurige stress, en dat verschil is makkelijk uit te leggen.
Bij acuut gevaar onderdrukt je lichaam de pijn juist even. Denk aan de voetballer die pas na de wedstrijd voelt dat hij geblesseerd is, of aan mensen die na een ongeluk hun verwonding niet meteen voelden. Je lichaam maakt op zo’n moment stoffen aan die de gevaarberichten vanuit je weefsel tijdelijk afremmen, zodat je kunt handelen [1]. Onderzoekers noemen dit stress-gedempte pijn.
Maar bij langdurige stress draait dat effect precies om. Houdt de spanning weken of maanden aan, dan wordt je systeem juist gevoeliger voor pijn in plaats van minder gevoelig [1,2]. Het beschermende systeem van het korte moment slaat door naar het tegenovergestelde. Dit verklaart waarom je bij een slepende stressvolle periode méér pijn voelt, terwijl je in een acute schrikreactie even niets voelt.
Korte stress kan pijn even dempen. Het is de langdurige stress die je gevoeliger maakt.
Dit sluit aan op wat we in blog 1 zagen: ook daar was korte stress nuttig en langdurige stress het probleem. Hetzelfde patroon, nu voor pijn.
Stress zet je pijnsysteem “scherper”
Hoe komt die toegenomen gevoeligheid tot stand? Bij langdurige stress raakt je stresssysteem ontregeld en blijft je zenuwstelsel in een alerte stand staan. Dat heeft een bijwerking: je wordt er gevoeliger door voor prikkels, en dus ook voor pijn.
Onderzoekers noemen dit sensitisatie. Je pijnsysteem gaat als het ware harder “aan staan”, waardoor prikkels die normaal nauwelijks iets doen, nu wél pijn opleveren [2,3]. Een aanraking of beweging die je op een rustige dag niet eens opmerkt, kan onder stress ineens vervelend aanvoelen. Recent onderzoek laat zien dat aanhoudende stress de ontstekingssignalen in je lichaam verhoogt en je hormoonsysteem ontregelt, wat die overgevoeligheid mede aanjaagt [3]. Zenuwstelsel, afweer en hormonen werken daarin samen; het is dus echt je lijf dat verandert, niet je verbeelding.
Daar komt nog iets bij. Je lichaam heeft een eigen rem op die gevaarberichten, een soort interne ruisonderdrukking die ze afzwakt op weg naar boven. Onder langdurige stress werkt die rem minder goed, en kan hij zelfs omslaan van afremmen naar juist versterken [3]. Dat is een dubbele klap: de gevaarberichten komen harder binnen, én ze worden minder afgeremd. Geen wonder dat dezelfde klacht in een stressvolle periode zo veel heftiger kan aanvoelen.
De vicieuze cirkel van pijn en stress
Hier wordt het lastig, want pijn en stress versterken elkaar. Pijn is namelijk zelf ook een vorm van stress voor je lichaam; het vraagt per slot van rekening om bescherming en actie. Dus ontstaat er een lus: je hebt pijn, dat geeft stress, die stress maakt je gevoeliger, waardoor je méér pijn voelt, wat weer meer stress geeft [4].
Zo ontstaat een cirkel die zichzelf in stand houdt en zelfs kan versterken. Dit speelt vooral een rol bij pijn die lang aanhoudt. In het begin is er meestal een duidelijke aanleiding, een blessure of overbelasting. Maar naarmate de pijn langer duurt, kan de stress die eromheen ontstaat een steeds grotere rol gaan spelen. Onderzoek laat zien dat een ontregeld stresssysteem samenhangt met een verhoogde pijngevoeligheid bij mensen met langdurige pijn [4]. De pijn en de stress zijn dan met elkaar verweven geraakt, en de oorspronkelijke aanleiding is niet meer het hele verhaal.
Pijn geeft stress, en stress geeft meer pijn. Die cirkel doorbreken is vaak belangrijker dan blijven zoeken naar “wat er kapot is”.
Dit verklaart ook waarom een scan of foto soms weinig afwijkends laat zien, terwijl iemand toch veel pijn heeft. De pijn is dan echt, daar is geen twijfel over, maar hij komt voort uit een gevoelig afgesteld systeem in plaats van uit zichtbare schade.
Het goede nieuws: een cirkel kun je doorbreken
Dat pijn en stress een cirkel vormen, klinkt misschien ontmoedigend. Maar het is juist hoopvol. Een cirkel heeft namelijk meerdere plekken waar je hem kunt openbreken. Je hoeft niet eerst volledig pijnvrij te zijn voordat je de stress aanpakt, en je hoeft ook niet te wachten tot je stressvrij bent voordat je aan de pijn werkt. Pak je het ene aan, dan help je vaak ook het andere.
Verlaag je je stress, dan komt je pijnsysteem rustiger te staan, waardoor de pijn kan verzachten. Werk je voorzichtig aan beweging en belasting, dan geeft dat vaak rust in je hoofd. En leer je begrijpen wat er gebeurt, zoals je nu doet door dit te lezen, dan haalt dat een stuk van de angst en spanning weg die de pijn versterken. Begrijpen waarom iets pijn doet, maakt het al minder bedreigend.
Wist je dat…
Een paar inzichten uit het onderzoek naar stress en pijn [1,3,4]:
Tot slot
Dat je bij stress meer pijn voelt, is geen aanstellerij en betekent meestal niet dat er iets ergers speelt. Het komt doordat langdurige stress je zenuw-, afweer- en hormoonsysteem gevoeliger afstelt en je natuurlijke rem op gevaarberichten vermindert, terwijl korte stress pijn juist even kan dempen. En omdat pijn zelf ook stress geeft, kan er een cirkel ontstaan die zichzelf versterkt, vooral als de pijn al langer aanhoudt.
Juist daarom is het zo waardevol om aan die stress te werken, naast aan de pijn zelf. Het is geen kwestie van “het zit tussen je oren”, maar van een lichaam dat gevoeliger staat afgesteld, en dat kun je beïnvloeden.
In deel 3 van dit drieluik laten we zien hoe je stress kunt verlagen om je herstel te steunen en de pijn te verzachten. En in deel 1 lees je hoe stress je herstel kan vertragen.
Loop je tegen aanhoudende pijn aan waarbij spanning een rol lijkt te spelen? Dan kijken we graag met je mee hoe je die cirkel doorbreekt, met een aanpak op maat.
Dit is een blog ter informatie en vervangt geen persoonlijk advies. Heb je aanhoudende of hevige pijn, of maak je je zorgen, bespreek dit dan met je huisarts of fysiotherapeut.
