Je tilt je baby uit de box, schenkt een pak melk in of draait de dop van een fles, en ineens schiet er een felle pijn door de duimkant van je pols. Misschien kwam je online al de bijnaam ‘moederduim’ tegen. Toch hoeft er geen baby in het spel te zijn: de ziekte van De Quervain komt net zo goed voor bij mensen die al jaren geen luier meer verschonen.
Op deze pagina lees je wat er misgaat in een smalle tunnel aan de zijkant van je pols en wie het vaakst klachten krijgt. En natuurlijk wat je zelf kunt doen, wanneer een spalk of injectie verstandig is en hoe wij je helpen.
Wat is de ziekte van De Quervain?
Aan de duimkant van je pols lopen twee pezen die je duim naar buiten en naar achteren bewegen. Ze glijden samen door een smalle tunnel, de peeskoker, die met een stevige band over het botknobbeltje aan de duimkant van je pols ligt. Spreid je duim eens wijd: de twee strakke pezen aan de zijkant van je pols zijn precies de pezen waar het om gaat. Bij de ziekte van De Quervain wordt die tunnel dikker en krapper, en elke beweging van duim en pols gaat schuren.
De naam zet je op het verkeerde been. ‘Ziekte’ klinkt als iets dat door je hele lijf gaat, terwijl het om één plek in je pols gaat. De naam komt gewoon van de Zwitserse chirurg Fritz de Quervain. De medische term, tendovaginitis, eindigt op ‘-itis’, en dat betekent ontsteking. Onderzoek laat vooral zien dat de peeskoker dikker wordt en dat de pezen van structuur veranderen, waarschijnlijk door overbelasting. Of ontsteking echt een rol speelt, is nog niet duidelijk [1]. Op Thuisarts heet het ‘peesirritatie van De Quervain’, en dat dekt de lading beter.
Waarom dat uitmaakt? Wie denkt dat er een ontsteking zit, wacht vaak af tot die is uitgewoed. Wie snapt dat het om een krappe tunnel en te veel schuren gaat, kijkt naar hoe hij zijn duim en pols gebruikt. Daar heb je zelf veel invloed op. Twijfel je of jouw pijn hier wel bij past? Op onze pagina over pols- en handklachten lees je welke andere klachten op dezelfde plek kunnen zitten.
Herken je deze klachten?
De pijn zit aan de duimkant van je pols, vaak precies op het botknobbeltje waar je horlogebandje ophoudt. Hij kan uitstralen naar je duim of je onderarm. Meestal begint het als een zeurend gevoel na een drukke dag. Op een gegeven moment wordt het een felle steek bij één bepaalde beweging: een pan optillen met je duim bovenop het handvat, een theedoek uitwringen of je kind onder de oksels optillen. Sommige mensen voelen ook een licht kraken of haperen als de pezen door de tunnel glijden.
Veel mensen merken dat het ’s ochtends stijf en pijnlijk is, of juist aan het eind van een dag vol tillen en typen. Sorry, dit is de vervelende waarheid: je duim doet mee aan bijna alles wat je met je hand doet, dus je komt de pijn de hele dag tegen. Je kunt het voorzichtig zelf voelen. Stop je duim in je vuist en kantel je pols rustig richting je pink. Schiet het dan aan de duimkant in je pols, dan is dat een bekend signaal, al zegt deze test niet alles. Stop wel meteen als het pijn doet. Dit zijn de klachten die we het vaakst horen:
Hoe krijg je de ziekte van De Quervain?
Zie de peeskoker als een smalle tunnel en je duimpezen als het verkeer erdoorheen. Zolang er ruimte genoeg is, glijdt alles soepel. Klachten ontstaan als de tunnel krapper wordt, als er te veel verkeer doorheen moet, of allebei. Fysiotherapeuten noemen dat het evenwicht tussen belasting en belastbaarheid: wat je van je pezen vraagt tegenover wat ze op dat moment aankunnen. Bij De Quervain is de vraag alleen wat precies te veel is. Zwaar tillen lijkt minder uit te maken dan je zou denken, zoals je hieronder leest.
Rond een zwangerschap komt het vaker voor. Onderzoekers vermoeden dat je lichaam dan meer vocht vasthoudt, waardoor de tunnel krapper wordt, en dat ook hormonen meespelen [2]. Na de bevalling komen daar de hele dag door dezelfde bewegingen bij: voeden, verschonen, je baby uit bed tillen met je pols opzij geknikt en je duim wijd. In een Israëlisch onderzoek gaf een zwaardere baby geen hogere kans [3]. Wel kregen moeders van een eerste kindje vaker de diagnose. Misschien houden ervaren ouders hun pols anders, of gaan ze minder snel naar de dokter [3].
Toch is de bijnaam moederduim maar half waar. In dertig behandelstudies samen was de deelnemer gemiddeld 46 jaar, en één op de vijf was een man [1]. In een Duits onderzoek waren de patiënten gemiddeld 52 jaar en vooral vrouw [4]. In onderzoek gaat het dus vooral om vrouwen van middelbare leeftijd, die vaak al lang geen baby meer tillen. Denk aan de vrouw van vijftig met een kantoorbaan, of de oma die drie dagen per week oppast.
Is je werk dan de boosdoener? Dat is minder duidelijk dan vaak gedacht. In datzelfde Duitse onderzoek deden mensen die aan De Quervain geopereerd waren niet vaker zwaar of herhalend handwerk dan een vergelijkingsgroep. Ook computergebruik of het soort muis maakte geen verschil [4]. Wat je met je hand doet, kan de pijn wel oproepen en verergeren, maar de oorzaak ligt vaak niet in je werk. Leeftijd speelt mee [2,4], en rond een zwangerschap mogelijk ook vocht en hormonen [2]. Dat betekent ook iets geruststellends: je hebt het jezelf niet aangedaan.
Wist je dat…
Een paar cijfers die laten zien wie De Quervain krijgt en hoe het zich gedraagt [2,3,5]:
Hoe lang duurt het en wanneer moet ik naar de fysio?
Eerlijk antwoord: dat weet niemand precies. Hoe De Quervain verloopt als je niets doet, is nog slecht beschreven in onderzoek [3]. Wat we wel weten: het kan lang duren. In een groep moeders die na de bevalling in een ziekenhuis werden behandeld, duurden de klachten gemiddeld ruim vijf maanden [3]. Dat is teleurstellend als je vandaag pijn hebt en morgen je kind weer zonder nadenken wilt optillen.
Dat het traag gaat, heeft een reden. Een verdikte peeskoker wordt niet in een paar dagen weer soepel. Pezen en het weefsel eromheen passen zich langzaam aan, in weken tot maanden. Ze hebben daarvoor een belasting nodig die past bij wat ze op dat moment aankunnen: niet te veel, maar ook niet niks. Maak je de hele dag dezelfde knik in je pols, dan krijgt de tunnel geen kans om tot rust te komen. Ontstaat De Quervain rond een zwangerschap, dan lijkt het vaak vanzelf af te nemen na de bevalling of als je stopt met borstvoeding [2,3].
Kort bestaande klachten mogen dus best even de tijd krijgen, zolang je je pols slimmer gebruikt. Toch zijn er momenten waarop wachten geen zin meer heeft en je beter kunt langskomen:
Wat kun je zelf doen?
Het belangrijkste wat je zelf kunt doen, is je duim en pols minder vaak in de pijnlijke houding brengen. Dat is iets anders dan stilzitten: niets doen met je hand lukt bijna niemand, en je pols wordt er stijf van. Let vooral op de combinatie van een knik in je pols richting je pink, een wijde of ingeklemde duim en kracht zetten. Draai een pot open met je hele arm in plaats van met je pols. Til een pan met twee handen. Doet duimen op je telefoon pijn, typ dan even met je wijsvinger.
Ben je ouder van een baby, dan is er een truc die moeders in een interviewstudie het vaakst noemden. Til je baby niet onder de oksels met je duimen wijd, maar schep hem op: één hand onder de billen met je duim tegen je hand aan, de andere hand achter het hoofd [5]. Houd je pols daarbij zo recht mogelijk. Bij het voeden helpt een voedingskussen, zodat je je baby niet op een geknikte pols hoeft te laten rusten. En laat je partner gerust het badje doen. Ja, echt. Dat is geen falen, dat is slim herstellen.
Een spalk die je duim en pols ondersteunt, geeft de peeskoker rust. In onderzoek scoort een spalk in zijn eentje wel lager dan samen met een injectie [1]. Schuurt het klittenband overdag langs de huid van je baby, dan is ’s nachts dragen een haalbaar begin [5]. Een pijnstiller kan soms helpen om de dag door te komen. Ontstekingsremmers zoals ibuprofen worden vaak geadviseerd, maar er is geen goed bewijs dat ze bij De Quervain helpen [1]. Ben je zwanger of geef je borstvoeding, overleg dan eerst met je huisarts of apotheek.
Dan de eerlijke boodschap, ook al zijn we fysiotherapeuten. Bij De Quervain heeft één aanpak het sterkste bewijs: een injectie in de peeskoker met een corticosteroïd, een sterk ontstekingsremmend middel, en daarna drie tot vier weken een spalk [1]. Die injectie krijg je bij de huisarts. Wij helpen je ervoor en erna, zodat je slimmer beweegt en je pols weer sterk wordt. Over apparaten als shockwave of laser zijn we kort: daar is te weinig goed onderzoek naar om ze aan te raden [1].
Kijk tot slot naar je herstel in het algemeen. Met een baby slaap je vaak in blokjes, en slaap en herstel hangen nauw samen: na een korte nacht voelt dezelfde pijn vaak heftiger. Ook stress vertraagt herstel. Een paar vaste rustmomenten per dag zijn dus geen luxe.
Zo pakken De Fysiovrienden de ziekte van De Quervain aan
We beginnen met een goed gesprek. Wanneer begon het, welke bewegingen doen pijn en hoe ziet jouw dag eruit? Een baby van vijf maanden vraagt iets anders van je pols dan een kantoorbaan met veel muiswerk. Daarna onderzoeken we je pols en duim, testen we welke bewegingen de pijn oproepen en sluiten we andere oorzaken uit. Pijn aan de duimkant kan namelijk ook uit het gewricht onderaan je duim komen, of van een geprikkeld zenuwtje op de rug van je hand. Dat onderscheid bepaalt de hele aanpak.
Bij de ziekte van De Quervain draait onze fysiotherapie eerst om rust in de tunnel, zonder je leven stil te leggen. We zoeken samen naar andere manieren van tillen, typen, voeden en klussen. Ook bekijken we of een spalk zinvol is en wanneer je hem draagt. Zodra de pijn zakt, bouwen we stap voor stap op: eerst rustige bewegingen van duim en pols, daarna oefeningen die je pols en onderarm sterker maken. We zeggen het eerlijk: voor die oefeningen is het bewijs bij De Quervain dunner dan voor een injectie met spalk. In de praktijk zien we wel dat mensen met een goed opgebouwde pols weer durven te vertrouwen op hun hand.
Speelt je klacht op bij padel, roeien of krachttraining? Dan helpt onze sportfysiotherapie je om je sport weer op te pakken. Krijg je bij de huisarts een injectie, dan stemmen we de spalk en de opbouw daarop af. En word je toch geopereerd, dan begeleiden we je bij de revalidatie na een operatie.
Wat als het langer duurt? Blijft de pijn ondanks een goede aanpak maanden hangen, of helpt ook een injectie niet genoeg, dan verwijzen we je terug naar de huisarts. Die kan een tweede injectie overwegen, soms met een echo erbij, of je doorsturen naar een handchirurg. Een operatie waarbij de peeskoker wordt opengemaakt, helpt de meeste mensen goed. Een operatie kan wel complicaties geven, vooral schade aan een gevoelszenuw aan de duimkant van je hand. Daarom is het een stap voor als andere behandelingen niet genoeg doen [1].
