Meniscusletsel

Je komt overeind uit je hurken bij de vaatwasser. Of je draait weg op het voetbalveld terwijl je noppen in het gras blijven staan. Een steek aan de zijkant van je knie, en sindsdien gaan hurken, draaien en de trap aflopen niet meer vanzelf. Al snel valt het woord meniscus, en vlak daarna het woord scheur. Dat klinkt als iets wat gemaakt moet worden. Meestal is dat niet zo.

Hieronder leggen we uit wat je meniscus doet en wat er speelt bij meniscusletsel. Daarna komt de vraag die bijna iedereen stelt: moet een gescheurde meniscus geopereerd worden? Het antwoord is vaker nee dan je verwacht. We laten zien waarom, en wat je zelf kunt doen om je knie weer te vertrouwen.

Wat is meniscusletsel?

In elke knie zitten twee menisci: halvemaanvormige schijfjes van soepel kraakbeen, één aan de binnenkant en één aan de buitenkant. Ze liggen als kussentjes tussen je bovenbeen en je onderbeen. Daar vangen ze schokken op en maken ze je knie stabieler [1]. De binnenste zit het stevigst vast en krijgt de meeste kracht te verwerken. Die raakt daardoor het vaakst beschadigd [1]. Meniscusletsel is de verzamelnaam voor zo’n beschadiging, meestal een scheurtje. De uitleg van huisartsen over een gescheurde meniscus vind je op Thuisarts.nl.

Er zijn grofweg twee vormen. Bij de plotse vorm scheurt de meniscus door één flinke draai, vaak tijdens het sporten. Bij de geleidelijke vorm is de meniscus in de loop van de jaren minder sterk geworden. Dan is er vaak geen duidelijk moment aan te wijzen waarop het misging [1]. Artsen noemen die tweede vorm degeneratief. Dat klinkt somber, maar het betekent vooral: langzaam ontstaan, zonder ongeluk.

Dan het woord scheur. Het roept het beeld op van iets wat kapot is en dus gerepareerd moet worden. De cijfers vertellen een ander verhaal. In een groot Amerikaans onderzoek kregen 991 mensen van 50 jaar en ouder een MRI van hun knie, of ze nu klachten hadden of niet. Bijna één op de drie bleek een scheur in de meniscus te hebben. De meeste van die scheuren zaten bij mensen zonder pijn of stijfheid [2]. Zeker boven de vijftig is een scheurtje op de scan dus vaak een toevallige vondst, net zo gewoon als een leesbril. Twijfel je of het bij jou wel om de meniscus gaat? Op onze pagina over knieklachten lees je meer over de andere oorzaken van kniepijn.

Herken je deze klachten?

De pijn zit meestal aan de zijkant van je knie, precies op de naad tussen boven- en onderbeen. Vaak aan de binnenkant, soms aan de buitenkant. Je voelt hem vooral als je knie tegelijk buigt en draait [1]. Denk aan diep hurken, omdraaien terwijl je voet blijft staan of uit de auto stappen. Na een plotse verdraaiing kan je knie dik worden van het vocht. Dat komt er vaak geleidelijk bij, in de loop van een dag of langer [1].

Bij de geleidelijke vorm is het beeld grilliger. De ene week merk je er weinig van, de week erna zeurt je knie na een lange wandeling of een middag in de tuin. Sommige mensen voelen hun knie af en toe haperen of klikken. In een groot Nederlands onderzoek onder 45- tot 70-jarigen met zo’n scheur had ruim een derde daar last van [3]. Vervelend, maar op zichzelf geen reden tot paniek. Herken je een of meer van de punten hieronder, dan kan je meniscus meespelen.

Hoe krijg je meniscusletsel?

Er zijn twee routes, en ze horen bij verschillende mensen. De eerste is de plotse. Je draait terwijl je voet vast op de grond blijft staan, en je meniscus kan maar een klein stukje meebewegen [1]. Dat gebeurt vooral bij sporten met veel draaien en wenden. In onderzoek hing voetballen samen met ongeveer vijf keer zo vaak meniscusletsel [4]. Toch is het geen pure sportblessure. In een Nederlands onderzoek onder 18- tot 45-jarigen met een plotse scheur gebeurde het bij ruim de helft tijdens het sporten. Bij de rest was het bijvoorbeeld op het werk of bij iets alledaags [5].

De tweede route is de geleidelijke, en die is veel gewoner dan je denkt. Bij een gescheurde meniscus zie je al snel een voetballer van twintig voor je. In werkelijkheid komt een scheurtje heel vaak voor bij vijftigers, zestigers en zeventigers. Vaak weten zij niet eens dat ze het hebben [2]. Hoe ouder, hoe vaker. Bij ongeveer één op de vijf vrouwen van in de vijftig was de meniscus beschadigd. Bij mannen van zeventig en ouder was dat ruim de helft [2]. Mannen hadden in elke leeftijdsgroep vaker een scheur dan vrouwen [2].

Wat je dagelijks van je knieën vraagt, telt ook mee. Werk waarbij je veel knielt of hurkt, hangt samen met ongeveer twee keer zo vaak meniscusletsel. Denk aan vloerenleggers, die een groot deel van de dag op hun knieën werken. Ook wie elke dag heel veel trappen loopt of vaak zwaar tilt, heeft het vaker [4]. Hier past het denken in belasting en belastbaarheid: wat je van je knie vraagt, tegenover wat hij op dat moment aankan. Vraag je lange tijd net iets te veel, dan slaat de balans door. Bij de plotse vorm ligt dat anders. Daar was de kracht in één keer te groot.

Wist je dat…

Vier cijfers die het beeld van de gescheurde meniscus flink bijstellen [2,4,5]:

Hoe lang duurt het en wanneer moet ik naar de fysio?

Reken op weken tot maanden, niet op dagen. Dat is even slikken, we weten het. Na een knieblessure gaat het bij veel mensen binnen drie maanden duidelijk beter, maar helemaal herstellen kan langer duren [1]. Meniscusletsel is daarbij geen snelle. Een Nederlands onderzoek volgde mensen een jaar lang na een knieblessure. De groep met meniscusletsel had de hoogste pijnscore [1]. Alleen de buitenrand van je meniscus krijgt bloed. Het binnenste deel niet, en dat herstelt daardoor minder goed [1].

De scheur zelf groeit dus lang niet altijd dicht. Dat hoeft ook niet. Het doel is een knie die weer meedoet, niet een scan zonder scheur. Een operatie is daarvoor meestal niet nodig. Aan een Nederlands onderzoek deden 321 mensen van 45 tot 70 jaar mee met een geleidelijk ontstane scheur. De ene helft kreeg een kijkoperatie, de andere acht weken oefentherapie bij de fysiotherapeut. Na vijf jaar werkte de knie in de oefengroep niet slechter dan in de operatiegroep [3]. Een internationale richtlijn raadt een kijkoperatie bij dit soort knieklachten sterk af, ook als er een scheur te zien is [6]. Eerlijk is eerlijk: ongeveer een derde van de oefengroep liet zich later toch opereren, omdat de klachten bleven. Hun knie werkte na vijf jaar niet beter dan die van wie bleef oefenen [3].

Ben je jonger en scheurde je meniscus door één duidelijke verdraaiing? Ook dan is meteen opereren niet vanzelfsprekend. In een Nederlands onderzoek onder 18- tot 45-jarigen kwam eerst drie maanden oefentherapie na twee jaar even goed uit als direct opereren. Wel liet ruim vier op de tien zich in die tijd alsnog opereren [5]. Soms heeft afwachten juist geen zin. Kun je je knie na een verdraaiing niet meer strekken, werd hij binnen een paar uur fors dik of kun je er niet op staan? Bel dan dezelfde dag je huisarts [1]. En kom bij ons langs als je een van deze punten herkent:

Wat kun je zelf doen?

Is je knie net verdraaid, dik en pijnlijk? Gun hem een paar dagen rust, maar leg hem niet stil. Blijf hem regelmatig buigen en strekken en loop korte stukjes. Koelen kan de pijn dempen, maar of je er sneller van herstelt is niet duidelijk. Leg liever geen kussen onder je knie, want dat kan het strekken vertragen [1].

Daarna is het advies: gebruik je knie zo normaal mogelijk [1]. Ja, ook met een scheur. Pas wel aan wat je knie prikkelt. Hurk een tijdje minder diep, draai niet op een staand been en ruil voetbal of hardlopen tijdelijk in voor fietsen. Dat is geen stoppen en ook geen doorbijten, maar slim doseren. Hoeveel pijn je daarbij mag voelen, lees je in onze blog over sporten met een blessure.

Op de langere termijn gaat het om sterker worden. In het Nederlandse onderzoek bestond de oefentherapie uit zestien sessies van een half uur in acht weken, die stap voor stap zwaarder werden [3]. Het idee erachter: hoe sterker de spieren rond je knie, hoe meer hij aankan. Begin met wat lukt en bouw elke week een klein beetje uit.

Tegen de pijn kun je zo nodig paracetamol nemen [1]. Een kniebrace vinden sommige mensen prettig, maar het is niet aangetoond dat je knie er sneller van herstelt. Draag hem niet langer dan vier weken [1]. Een MRI is meestal niet nodig, omdat de uitslag de aanpak niet verandert [1]. En een kijkoperatie bij een geleidelijk ontstane scheur? Korte termijn een beetje, lange termijn niet. Minder dan 15 procent van de mensen merkt na drie maanden een kleine verbetering, en die is na een jaar weer weg. Daar staan twee tot zes weken herstel tegenover [6].

Geef je herstel tot slot de ruimte. Voldoende slaap helpt je knie wennen aan wat je ervan vraagt, en langdurige stress werkt je herstel juist tegen.

Zo pakken De Fysiovrienden meniscusletsel aan

We beginnen met jouw verhaal. Begon het met één draai, of sloop het erin? Wat lukt niet meer, en wat wil je straks weer kunnen? Daarna onderzoeken we je knie. We kijken of hij dik is, hoe ver hij buigt en strekt, hoe sterk je been is en welke bewegingen de pijn oproepen. Geen enkele test kan een scheur met zekerheid aantonen of uitsluiten [1]. Dat hoeft ook niet: ons plan hangt af van wat je knie kan, niet van wat er op een scan staat.

Vanuit dat startpunt maken we een plan met twee sporen. We passen je belasting aan zodat je knie tot rust komt, en we maken je been stap voor stap sterker. Eerst met eenvoudige oefeningen voor kracht en balans. Later komen hurken, draaien en springen erbij, als jouw werk of sport daarom vraagt. Zo werkt fysiotherapie bij ons: jij oefent, wij sturen bij op wat je knie laat zien.

Wil je terug naar voetbal, padel of hardlopen? Dan bouwen we met sportfysiotherapie toe naar de bewegingen van jouw sport, zodat de eerste training geen gok is. Wil je daarna zelf blijven trainen, dan kan dat onder begeleiding bij De Fitnessvrienden. En ben je toch geopereerd, bijvoorbeeld omdat je meniscus is gehecht? Dan begeleiden we je met revalidatie na een operatie.

En als het langer duurt? In het onderzoek onder 18- tot 45-jarigen kregen mensen eerst drie maanden oefentherapie voordat een operatie ter sprake kwam [5]. Dat is ook voor ons een logisch moment om de balans op te maken. Zien we dan te weinig vooruitgang, dan overleggen we met je huisarts over een verwijzing naar de orthopeed. Blokkeert je knie steeds opnieuw of zak je erdoorheen, dan doen we dat eerder [1]. Hetzelfde geldt voor jonge mensen bij wie de scheur misschien te hechten is. Die kans willen we niet laten liggen [1]. Bij een geleidelijk ontstane scheur is uitstel geen afstel. Wie in het onderzoek onder 45- tot 70-jarigen later alsnog werd geopereerd, kwam na vijf jaar ongeveer even goed uit [3].