Je loopt een rondje door de stad en halverwege voelt het alsof er een steentje in je schoen zit. Je trekt hem uit, schudt hem leeg en er valt niks uit. Even later komt die branderige steek onder de bal van je voet terug, soms met een tintelend gevoel tot in je tenen. Grote kans dat het om een Mortons neuroom gaat. En nee, daarvoor hoef je geen hoge hakken te dragen.
Op deze pagina lees je wat een Mortons neuroom eigenlijk is en waarom de naam je op het verkeerde been zet. Je leest hoe het ontstaat, wat je er zelf aan kunt doen en hoe wij je helpen om weer te lopen zonder die denkbeeldige steen onder je voet.
Wat is een Mortons neuroom?
Een Mortons neuroom is een geprikkelde zenuw in je voorvoet. Het gaat om een zenuw die tussen de kopjes van je middenvoetsbeentjes door naar je tenen loopt, meestal tussen de derde en vierde teen en soms tussen de tweede en derde. Je hoort het ook wel Morton-neuroom, neuralgie van Morton of Morton-metatarsalgie noemen. Het gaat steeds om hetzelfde.
De naam klinkt heftiger dan het is. Bij een neuroom denk je al snel aan een gezwel, maar dat is het niet. Onderzoekers zagen dat een verwijderd neuroom onder de microscoop nauwelijks verschilt van een gewone voetzenuw bij iemand zonder pijn; het enige verschil is dat hij dikker is. Voetspecialisten zien het daarom vooral als zenuwpijn in de voorvoet, die samenhangt met te veel of scheef verdeelde druk op dat deel van je voet [1]. Klinkt raar bij een klacht met zo’n naam, we weten het. Maar het is goed nieuws: er groeit niets in je voet.
Wat gebeurt er dan wel? Bij elke stap rol je af over de bal van je voet. Tussen de kopjes van je middenvoetsbeentjes loopt de zenuw onder een stevige band door. Staat daar veel druk op, bijvoorbeeld door een smalle schoen, een hak of stijve kuiten, dan wordt de zenuw steeds opnieuw geprikkeld en raakt hij overgevoelig. Wie de uitleg van de huisarts erbij wil lezen, vindt die op Thuisarts.nl. Twijfel je of jouw pijn wel uit de voorvoet komt, kijk dan ook eens bij de andere voet- en enkelklachten.
Herken je deze klachten?
Mensen omschrijven het vaak op dezelfde manier: alsof je op een knikker of een opgefrommelde sok loopt. De pijn zit onder de voorvoet en voelt scherp, branderig of schietend. In dichte, smalle schoenen wordt het erger. Op slippers of op blote voeten gaat het vaak beter, al zijn er ook mensen die juist op blote voeten niet goed kunnen lopen [1]. Veel mensen herkennen het moment waarop ze midden in de supermarkt hun schoen uittrekken en over hun voet wrijven.
Het lastige is dat het komt en gaat. Een week niks, en dan na een lange dag in je nette schoenen of een flinke wandeling weer volop. Sorry, dit is de vervelende waarheid: juist dat wisselende karakter zorgt ervoor dat veel mensen er te lang mee doorlopen. Herken je een of meer van deze signalen?
Hoe krijg je een Mortons neuroom?
Een Mortons neuroom ontstaat niet door één verkeerde stap. Het bouwt zich langzaam op, door herhaalde druk op dezelfde plek. Wij kijken er daarom naar met het principe van belasting versus belastbaarheid. Hoeveel druk komt er bij elke stap op je voorvoet (de belasting), en hoeveel ruimte en weerbaarheid heeft die zenuw (de belastbaarheid)? Zolang de druk groter is dan wat de zenuw aankan, blijft hij geprikkeld.
Wat verhoogt die druk? Schoenen met een smalle neus drukken je middenvoetsbeentjes tegen elkaar. Een hak schuift je gewicht naar voren, precies op de bal van je voet. Maar het kan ook zonder hakken. Stijve kuitspieren zorgen ervoor dat je eerder en harder naar voren afrolt, en een platvoet, een holle voet of een scheve grote teen (hallux valgus) verdeelt de druk anders over je voorvoet [1]. Denk aan de hardloper die zijn kilometers flink opvoert, de verpleegkundige die twaalf uur op harde vloeren staat, of de danser die urenlang op de bal van haar voet draait.
En dan het beeld dat veel mensen hebben: een klacht van vrouwen op hoge hakken. Dat klopt maar half. Het komt vaker voor bij vrouwen, vaak rond hun vijftigste, en veel van hen zijn juist actief met lopen of dansen [1]. Maar mannen krijgen het ook. In Brits huisartsonderzoek kwamen per jaar ongeveer 88 op de 100.000 vrouwen en 50 op de 100.000 mannen met deze voorvoetpijn bij de huisarts [2]. Mannen zijn dus zeker geen uitzondering. Bij ons in de praktijk zien we net zo goed de fanatieke wandelaar in stevige bergschoenen als de vrouw die haar pumps al jaren in de kast heeft staan.
Wist je dat…
Een paar cijfers en inzichten die laten zien hoe deze klacht in elkaar zit [1,2,3]:
Hoe lang duurt het en wanneer moet ik naar de fysio?
Eerlijk antwoord: dat verschilt per persoon, en er is weinig goed onderzoek naar wat een Mortons neuroom doet als je niets verandert. Wat we wel weten: afwachten in dezelfde schoenen lost het zelden op. Zodra de druk op je voorvoet afneemt, krijgt de zenuw rust en worden de klachten bij veel mensen minder. Reken daarbij eerder op weken tot maanden dan op dagen. In onderzoek naar ruimere schoenen en voorvoetkussentjes werd het effect pas na drie tot zes maanden gemeten [3].
Waarom duurt het zo lang? Een overgevoelige zenuw kalmeert langzaam. Hij reageert op elke stap die je zet, en je zet er duizenden per dag. Elke dag in smalle schoenen zet het herstel een stapje terug. Dat voelt frustrerend, maar het betekent ook dat jij zelf veel invloed hebt. Het principe van belasting en belastbaarheid werkt twee kanten op: minder druk en een sterkere, soepelere voet maken samen het verschil.
Let wel op één ding. Is je voorvoet dik, rood of warm, of doet één botje flink pijn als je erop drukt na een periode waarin je meer bent gaan lopen? Ga dan eerst naar je huisarts, want dan kan er iets anders spelen, zoals een vermoeidheidsbreukje [1]. Toch zijn er momenten waarop wachten geen zin meer heeft en je beter kunt langskomen:
Wat kun je zelf doen?
Het goede nieuws: bij een Mortons neuroom kun je zelf veel doen, en de eerste stap begint bij je schoenenkast. Kies schoenen met een brede neus, waarin je tenen vrij kunnen bewegen, en een lage hak. Trek je schoenen uit waar het kan, thuis of onder je bureau. Knellen je favoriete sneakers aan de voorkant, dan zijn het misschien niet meer je favoriete sneakers. Ja, echt.
Een voorvoetkussentje, ook wel pelotte genoemd, kan de middenvoetsbeentjes net iets uit elkaar duwen en zo de druk op de zenuw verlagen. Meestal komt het net achter de pijnlijke plek te liggen, niet eronder. In onderzoek gaven ruimere schoenen samen met zo’n kussentje ongeveer een op de drie mensen genoeg verlichting [3]. Dat is niet voor iedereen de oplossing, maar wel een goedkope en veilige eerste stap. Een podotherapeut kan je helpen met de juiste plek en maat.
Stoppen met bewegen is geen goed idee, maar kies wel slim. Fietsen en zwemmen belasten je voorvoet minder dan hardlopen of springen. Loop je hard, bouw je afstand dan tijdelijk af in plaats van door de pijn heen te lopen. Stijve kuiten verplaatsen druk naar je voorvoet, dus rustig je kuiten rekken is een van de adviezen die specialisten geven [1]. Ook gerichte mobilisaties van de voorvoet gaven in een klein onderzoek minder pijn op korte termijn, al is dat bewijs nog dun [3]. Wil je ervoor zorgen dat je zulke oefeningen ook echt blijft doen, lees dan hoe je volhouden makkelijker maakt.
Pijnstillers, zoals paracetamol of een pijnstillende gel, kunnen de scherpe randjes eraf halen, maar ze halen de druk niet weg. Vraag bij twijfel je apotheek of huisarts wat bij jou past. En een injectie? Die wordt vaak voorgesteld, maar in het meest recente overzichtsonderzoek maakte een injectie met corticosteroïden na drie tot twaalf maanden weinig tot geen verschil in pijn, vergeleken met een injectie met alleen verdoving [4]. Soms prettig voor even, als oplossing op zichzelf beperkt.
Tot slot iets wat vaak vergeten wordt: zenuwen reageren op hoe het met de rest van je gaat. Slecht slapen en langdurige spanning kunnen je pijnsysteem alerter maken, waardoor dezelfde druk meer pijn doet. Goede slaap en herstel geven je zenuw de kans om te kalmeren, en stress vertraagt herstel meer dan je misschien denkt.
Zo pakken De Fysiovrienden een Mortons neuroom aan
We beginnen met een goed gesprek. Waar zit de pijn precies, wanneer komt hij opzetten en in welke schoenen? Neem gerust de schoenen mee die je het meest draagt, want die vertellen ons vaak meer dan een lange vragenlijst. Daarna onderzoeken we je voet. We drukken tussen de middenvoetsbeentjes, knijpen je voorvoet zachtjes samen en kijken of dat jouw bekende pijn oproept. Ook kijken we verder dan je voet: naar je kuiten, je voetstand, je grote teen en de manier waarop je loopt.
Daarna maken we samen een plan. Met fysiotherapie halen we eerst de druk van de zenuw, met advies over schoenen, eventueel een voorvoetkussentje en een slimme aanpassing van je wandelingen of sport. Tegelijk werken we aan wat die druk veroorzaakt: soepelere kuiten, sterkere voetspieren en een voet die zijn belasting weer beter verdeelt. Daarna bouwen we stap voor stap op naar wat jij weer wilt kunnen.
Soms is er meer nodig. Met manuele therapie mobiliseren we de gewrichten van je voorvoet en middenvoet, wat bij sommige mensen de pijn op korte termijn vermindert [3]. Ben je hardloper, danser of sporter, dan helpt sportfysiotherapie je om je training zo aan te passen dat je in beweging blijft zonder je voet te overprikkelen. Wil je daarna zelfstandig verder bouwen aan kracht in je kuiten en benen, dan kan dat onder begeleiding bij De Fitnessvrienden.
Wat als het langer duurt? Blijft de pijn na enkele maanden met een goed plan toch bestaan, dan denken we mee over de volgende stap. Via je huisarts kan een echo laten zien wat er precies speelt, en een podotherapeut kan een zool op maat maken. Soms volgt een verwijzing naar een orthopeed voor een injectie of een operatie. Ook andere oorzaken van voorvoetpijn, zoals een geïrriteerd teengewricht of een vermoeidheidsbreukje, lijken soms op een Mortons neuroom [1]. Een overzicht van die klachten vind je bij voet- en enkelklachten.
