Zenuwbeknelling in de elleboog

Je wordt ’s nachts wakker met een slapende pink. Overdag tintelt je ringvinger als je een tijd aan de telefoon hebt gezeten, en soms glipt de sleutelbos uit je hand zonder dat je begrijpt waarom. Je elleboog zelf doet nauwelijks pijn, en juist dat maakt het verwarrend. Je hoeft geen sporter te zijn en niets zwaars te tillen om dit te krijgen.

Toch komt het vaak wél bij je elleboog vandaan. Op deze pagina lees je hoe een zenuw daar in de knel raakt, waarom tintelingen iets anders betekenen dan spierpijn, wat je zelf kunt veranderen en wanneer het verstandig is om er samen naar te kijken.

Wat is een zenuwbeknelling in de elleboog?

Rond je elleboog lopen drie grote armzenuwen naar je hand. De bekendste is de elleboogzenuw, in vaktaal de nervus ulnaris. Die loopt aan de binnenkant van je elleboog vlak onder de huid over een botrand. Dat is precies het plekje dat je kent als het telefoonbotje: stoot je hem, dan schiet er een elektrische scheut naar je pink.

Krijgt die zenuw op die plek langdurig te veel druk of rek, dan raakt hij geïrriteerd. De medische naam is cubitaaltunnelsyndroom, of ulnaropathie. Cubitaal betekent simpelweg “bij de elleboog”. Het woord beknelling is daarbij misleidend, want het roept het beeld op van een zenuw die vastzit of stukgaat. In verreweg de meeste gevallen gaat het om een zenuw die geprikkeld en overgevoelig is geraakt, en dat is goed omkeerbaar. Je merkt het dan ook niet als pijn in het gewricht, maar als tintelingen, een doof gevoel of minder kracht in je pink en ringvinger. Wil je in gewone taal lezen hoe zenuwpijn werkt, dan legt Thuisarts.nl dat rustig uit.

Er bestaat ook een variant aan de buitenkant van je elleboog, waarbij een tak van de spaakbeenzenuw in de knel komt. Die geeft pijn aan de buitenzijde en in de bovenkant van je onderarm, en lijkt daardoor sterk op een tenniselleboog. Juist bij die variant weegt goed lichamelijk onderzoek zwaarder dan een scan of een zenuwmeting [5]. Twijfel je of jouw klacht hier thuishoort, kijk dan ook bij de andere elleboogklachten.

Herken je deze klachten?

Het patroon bij een zenuwklacht is anders dan bij een peesklacht. Waar een tenniselleboog vooral zeurt als je knijpt of tilt, is een zenuwklacht grilliger. Hij komt en gaat, hangt sterk samen met hoe je je arm houdt, en trekt zich weinig aan van rust. Veel mensen merken dat het juist opspeelt als ze stilzitten met een gebogen elleboog: in de auto, achter een boek, of ’s nachts in bed.

Wat ook opvalt is dat het gevoel meestal in je hand zit en niet in je elleboog. Klinkt raar bij een elleboogklacht, we weten het. Maar het verklaart wel waarom mensen soms maanden aan hun pols denken terwijl het probleem hogerop zit. Onderstaande punten komen het vaakst terug.

Hoe krijg je een zenuwbeknelling in de elleboog?

Een zenuw wil twee dingen: ruimte en glijvermogen. Bij elke beweging schuift hij een klein stukje mee door zijn tunnel. Raakt die glijbeweging beperkt, of krijgt de zenuw ergens langdurig druk te verduren, dan wordt hij gevoelig. Zo werkt belasting versus belastbaarheid ook hier: de klacht ontstaat niet doordat je te veel doet, maar doordat wat je doet meer vraagt dan je zenuw op dat moment aankan.

De twee grootste boosdoeners zijn saai: leunen en buigen. Leunen drukt de zenuw plat tegen het bot, denk aan de autorit met je arm op het portier of de vergadering met je hoofd op je hand. Buigen rekt hem op, en bij een volledig gebogen elleboog is die rek fors. Slaap je met je armen opgevouwen onder je kussen, dan houd je die rek acht uur per nacht vast. Dat verklaart waarom zoveel mensen ’s ochtends het slechtst zijn.

De meeste mensen met deze klacht zijn niet wie je denkt. Het is geen klacht van zware tillers, maar van mensen die stil zitten met gebogen armen: de programmeur die de hele dag typt, de vrachtwagenchauffeur met zijn elleboog op de deur, de student die met haar hoofd op haar hand zit te lezen. Daarnaast speelt aanleg mee, en dat is geruststellender dan het klinkt. In onderzoek waarin bij deelnemers beide ellebogen werden bekeken, gleed de zenuw bij ongeveer drie op de tien mensen spontaan over de botrand bij het buigen [1]. Dat is dus allesbehalve zeldzaam en het betekent niet dat er iets mis is met je arm; het maakt de zenuw alleen prikkelbaarder als er belasting bij komt. Verder kunnen een oude botbreuk of een wat nauwere doorgang meespelen, maar vaak is er geen aanwijsbare oorzaak en gaat het om een optelsom van kleine dingen [3].

Wist je dat…

Een paar cijfers die laten zien hoe deze klacht in elkaar zit [1,2]:

Hoe lang duurt het en wanneer moet ik naar de fysio?

Hier komt de eerlijke boodschap, en die is deze keer voor een deel prettig. Lichte tot matige zenuwklachten rond de elleboog hebben een goed natuurlijk beloop. In een onderzoek onder zeventig mensen met milde of matige klachten was bijna negen op de tien van de gevolgde deelnemers na zes maanden verbeterd, en de groep die alleen goede uitleg kreeg deed het niet slechter dan de groepen met een nachtspalk of glijoefeningen [2].

Reken wel op weken tot maanden, niet op dagen. Zenuwweefsel is langzaam: het herstelt niet door rust, maar door minder prikkeling, en die prikkeling zit verspreid door je hele dag. De winst zit hier dus niet in iets wat wij met onze handen doen, maar in iets wat jij honderd keer per dag net even anders doet. Dat kost tijd en het gaat met ups en downs. Een week waarin het minder lijkt te gaan betekent niet dat je opnieuw begint.

Toch zit er een keerzijde aan die geruststelling, en die verdient ruimte. Tintelingen zijn hinderlijk maar onschuldig. Krachtverlies is dat niet. Worden de kleine handspieren dunner of kan je hand echt minder, dan staat de zenuw langer onder druk dan goed voor hem is, en telt tijd wél. Verwarrend genoeg nemen de tintelingen in dat stadium juist vaak af. Sorry, dit is de vervelende waarheid: rustiger wordende tintelingen zijn niet altijd goed nieuws. Toch zijn er momenten waarop wachten geen zin meer heeft en je beter kunt langskomen:

Wat kun je zelf doen?

Begin bij de nacht, want daar valt meestal het meeste te winnen. Slaap je met opgevouwen armen, dan houd je je zenuw uren achtereen op rek. Een simpele truc: wikkel een dunne handdoek losjes om de voorkant van je elleboog en zet hem vast met wat tape. Niet strak, en niet om je arm vast te zetten, alleen genoeg om diep buigen lastig te maken. Veel mensen merken binnen twee weken verschil in hoe ze wakker worden.

Kijk daarna naar leunen. Dit is het saaiste advies van deze pagina en waarschijnlijk het effectiefste. De armleuning van je bureaustoel, de rand van het autoportier, de eettafel waar je met je kin op je hand zit: allemaal plekken waar je de zenuw plat drukt zonder het te merken. Een dun kussentje, of je onderarm gewoon iets verder naar voren schuiven, doet meer dan je zou denken.

Let ook op langdurig gebogen houdingen die je zelf niet als houding ziet. Bellen zonder headset, een boek of tablet vasthouden, autorijden met je handen hoog aan het stuur. Het gaat er niet om die houdingen te vermijden, maar om ze af te wisselen. Je zenuw heeft geen bezwaar tegen buigen; hij heeft bezwaar tegen twintig minuten hetzelfde.

Blijf verder gewoon bewegen en je arm gebruiken. Wat op de langere termijn helpt is variatie plus rustig opgebouwde kracht in je hand en onderarm, niet ontzien [2]. Strek je arm regelmatig even helemaal, laat hem los langs je lichaam hangen, en houd de rest van je lijf in beweging. Klinkt raar bij een klacht die zo lokaal aanvoelt, we weten het. Maar je zenuw ligt in een lichaam, niet in een elleboog. Pijnstillers zijn hier trouwens weinig zinvol: ze doen weinig tegen tintelingen en veranderen niets aan de druk.

Tot slot iets wat je zelden verwacht te lezen op een klachtenpagina. Slecht slapen en langdurige spanning maken zenuwweefsel gevoeliger voor prikkels, waardoor dezelfde belasting ineens meer klachten geeft. Ligt dat bij jou zwaar op de stapel, dan lees je in onze blog over slaap en herstel waarom dat meer uitmaakt dan het lijkt, en in waarom stress je herstel vertraagt hoe dat mechanisme werkt.

Zo pakken De Fysiovrienden een zenuwbeknelling in de elleboog aan

Het eerste wat we doen is uitzoeken waar de klacht werkelijk vandaan komt, en dat is hier geen formaliteit. Tintelingen in je hand kunnen ontstaan bij je elleboog, maar net zo goed bij je pols, je schouder of je nek. We vragen precies uit welke vingers meedoen, wanneer het opspeelt en welke houdingen het uitlokken, en we testen de kracht van je kleine handspieren. Ook kijken we of er meer dan één plek meespeelt, want dat komt regelmatig voor en verklaart waarom een eerdere behandeling maar half aansloeg. Speelt er misschien nog een andere elleboogklacht mee, dan zien we dat in dezelfde afspraak.

Daarna gaat het over jouw dag. We lopen door hoe je werkt, slaapt, rijdt en sport, en zoeken de momenten waarop je zenuw druk of rek te verduren krijgt. Dat levert vrijwel altijd twee of drie concrete dingen op die je kunt veranderen, en bij deze klacht is dat het zwaarste en belangrijkste deel van de behandeling. Binnen de fysiotherapie combineren we dat met oefeningen die de zenuw weer soepel laten glijden en met opbouw van kracht in je hand en onderarm, zodat je niet alleen minder tintelt maar ook weer op je greep durft te vertrouwen.

We bouwen bewust rustig op en meten mee. Bij zenuwweefsel is de dosering belangrijker dan de oefening zelf: te veel rek geeft juist meer tintelingen, te weinig verandert niks. Dat zoeken we samen uit en we passen aan op wat jij terugkoppelt. Zit er daarnaast stijfheid in je elleboog, pols of nek die de zenuw in de weg zit, dan kan manuele therapie daar ruimte in maken. Vraagt jouw klacht om een langere opbouw in kracht, dan kun je die lijn doortrekken bij De Fitnessvrienden.

En als het langer duurt? Verbetert er na acht tot twaalf weken niets, of gaat de kracht in je hand achteruit, dan zeggen we dat gewoon. Dan is aanvullend onderzoek zinvol, bijvoorbeeld een zenuwgeleidingsonderzoek via je huisarts, en soms komt een ingreep in beeld waarbij de zenuw meer ruimte krijgt [4]. We denken in die situatie graag mee, ook als de volgende stap niet bij ons ligt. Doorbehandelen terwijl het niet werkt is geen zorgvuldigheid.

Veelgestelde vragen over een zenuwbeknelling in de elleboog