Kniebandletsel

Een tackle van opzij bij het voetballen. Een ski die blijft haken terwijl jij doorglijdt. Of een misstap op een natte stoep, waarbij je knie even naar binnen klapt. Je voelt een scherpe steek aan de zijkant van je knie, en een paar uur later is die plek dik en gevoelig. Vaak kun je er nog op staan. Daardoor denken veel mensen dat het wel meevalt, tot de huisarts het woord ‘gescheurd’ gebruikt. Dan slaat de schrik toe.

Op deze pagina lees je wat kniebandletsel is en waarom een gescheurde knieband minder definitief is dan het klinkt. Je leest ook hoe lang herstel duurt, wat je zelf kunt doen en hoe wij je helpen om je knie weer te vertrouwen.

Wat is kniebandletsel?

Je knie heeft vier grote banden. Twee kruisbanden zitten midden in het gewricht. De andere twee lopen langs de zijkanten: de binnenband en de buitenband. Zij zorgen ervoor dat je onderbeen niet te ver naar binnen of naar buiten kan knikken [1]. Deze pagina gaat over die twee zijbanden. Artsen noemen ze de mediale en de laterale collaterale band, in het Engels afgekort tot MCL en LCL. Mediaal is binnenkant, lateraal is buitenkant. Meer zit er niet achter die letters.

Bij kniebandletsel is zo’n band te ver opgerekt. Dat kan in drie gradaties: de band is verrekt, deels ingescheurd of helemaal door [1]. Zeldzaam is het niet: het hoort bij de letsels die de huisarts na een knieblessure het vaakst ziet [1].

En dan het woord waar iedereen van schrikt: gescheurd. Dat klinkt als kapot, en kapot klinkt als opereren. Bij de zijbanden klopt dat meestal niet. Een scheur betekent hier vaak dat een deel van de vezels beschadigd is, niet dat de band in twee stukken ligt. Bij profvoetballers met een blessure aan de binnenband vielen maar 5 van de 126 gevallen in de zwaarste gradatie [2]. De binnenband ligt bovendien buiten het gewricht en is goed doorbloed, waardoor hij beter herstelt dan een kruisband [2]. Ook de huisartsen zeggen het zo: verrekte kniebanden genezen volgens Thuisarts.nl meestal vanzelf.

Zit je pijn niet aan de zijkant, of was er geen duidelijk moment waarop het begon? Dan speelt er waarschijnlijk een andere knieklacht.

Herken je deze klachten?

De pijn zit op één plek aan de zijkant van je knie. Bij de binnenband is dat de binnenkant, vaak op de plek waar de band aan het bot vastzit, net boven of onder het gewricht [1]. Bij de buitenband zit het aan de buitenkant. Die plek wordt binnen een paar uur dik en is gevoelig als je erop drukt. Soms komt er een blauwe plek bij.

Wat mensen het meest dwarszit, is dat hun knie opzij niet meer te vertrouwen voelt. Rechtuit lopen gaat. Maar uit de auto stappen, je omdraaien in de keuken of een bal raken met de binnenkant van je voet geeft een steek of een wiebelig gevoel. Klinkt tegenstrijdig, we weten het: je kunt er prima op staan en durft er toch niet op te draaien. En dan iets wat veel mensen niet verwachten: meer pijn betekent niet altijd een ernstiger letsel. Is een band helemaal door, dan staat pijn vaak niet op de voorgrond en valt vooral op dat de knie los aanvoelt [1]. Deze signalen passen bij kniebandletsel:

Hoe krijg je kniebandletsel?

Bijna altijd door één moment waarop je knie opzij wordt geduwd terwijl je voet op de grond staat. Krijg je een klap tegen de buitenkant van je knie, dan knikt hij naar binnen en komt de binnenband op rek. Dat is het bekende verhaal van de tackle op het voetbalveld en van de val op de skipiste met de punten van je ski’s naar buiten [1]. Een duw vanaf de binnenkant doet het omgekeerde en belast de buitenband. Het kan ook zonder dat iemand je raakt: je voet blijft staan en je lichaam draait door [1].

In het profvoetbal is letsel van de binnenband de meest voorkomende acute knieblessure. Onderzoekers volgden 51 Europese topclubs tot drie seizoenen lang. Drie van de vier keer ontstond de blessure bij contact, het vaakst bij een tackle [2]. De buitenband raakt veel minder vaak geblesseerd: een profclub ziet dat gemiddeld eens in de drie seizoenen [3]. Is de buitenband wel geraakt, dan is er meestal ook iets anders in de knie beschadigd [1,3].

Toch is dit geen blessure van alleen voetballers en skiërs. In een Nederlands onderzoek onder 134 mensen die met een knieblessure bij de huisarts kwamen, was de gemiddelde leeftijd 40 jaar. Bij minder dan de helft was het tijdens het sporten gebeurd [4]. Dat ging over alle knieblessures samen, maar het laat zien wie er met zo’n knie in de wachtkamer zit. Denk aan een misstap op de trap of uitglijden op een nat terras.

Het denkraam van belasting en belastbaarheid, dat je op veel van onze pagina’s tegenkomt, past hier maar half. Je band is niet langzaam overvraagd: de kracht was op één moment groter dan hij kon hebben. Bij het herstel komt het denkraam wel terug. Dan gaat het erom dat je knie stap voor stap weer aankan wat jij ervan vraagt.

Wist je dat…

Een paar cijfers die laten zien hoe kniebandletsel in elkaar zit [1,2,3,4]:

Hoe lang duurt het en wanneer moet ik naar de fysio?

Het goede nieuws eerst: een zijband van je knie geneest in de meeste gevallen zonder operatie. Hoe lang dat duurt, hangt af van de gradatie. Bij een verrekte band misten sporters in onderzoek gemiddeld tien dagen training, bij een deels ingescheurde band vijf weken. Terug in hun sport waren ze na drie tot twaalf weken [5]. De huisartsenrichtlijn rekent erop dat de klachten binnen drie maanden flink afnemen [1].

En nu de vervelende kant. Weer kunnen sporten is niet hetzelfde als niets meer voelen. In het Nederlandse onderzoek bij de huisarts noemden na een jaar 14 van de 16 mensen met letsel aan alleen een zijband zich veel beter of hersteld. Maar slechts 3 van hen kozen voor ‘volledig hersteld’ [4]. Een knie die nog maanden af en toe van zich laat horen, is dus eerder regel dan uitzondering. Ben je ouder dan veertig, dan is de kans groter dat klachten na een knieblessure een jaar aanhouden [1].

Er speelt nog iets. Terwijl je band herstelt, levert de rest van je been in. In oudere onderzoeken, waarin de knie een tijd werd vastgezet, namen de spieren van het bovenbeen meetbaar af [5]. Daarom valt de eerste keer rennen of draaien vaak tegen.

Eerst de uitzondering: kun je niet op je been staan, zak je door je knie of krijg je hem niet meer gestrekt? Bel dan dezelfde dag je huisarts, want dan is er mogelijk meer aan de hand dan een zijband [1]. Speelt dat niet, dan hebben de meeste mensen met een verrekte knieband geen fysiotherapeut nodig. Ja, dat zeggen wij als fysio’s. De huisartsenrichtlijn adviseert om eerst af te wachten. Oefentherapie komt in beeld als je na drie tot zes weken nog beperkt bent in je dagelijks leven, werk of sport [1]. Toch zijn er momenten waarop wachten geen zin meer heeft en je beter kunt langskomen:

Wat kun je zelf doen?

De eerste dagen mag je je knie ontzien. Doet hij veel pijn, neem dan rust, loop korte stukjes en gebruik zo nodig krukken. Koelen kan de pijn wat dempen, al is niet aangetoond dat je er sneller door herstelt [1]. Eén ding raden we af, ook al ligt het lekker: een kussen onder je knie. Wie zijn knie lang gebogen laat liggen, krijgt hem daarna moeilijker gestrekt [1].

Daarna geldt: gebruik je knie zo normaal mogelijk. Buigen, strekken, erop staan en lopen mogen, zolang het te doen is [1]. Bij een verrekte of deels ingescheurde band lieten behandelaars in onderzoek mensen meteen weer op hun been steunen en lopen [5].

Hoeveel pijn mag je voelen? Een gevoelige zijkant bij bewegen is niet erg. Wordt de pijn steeds scherper, of is je knie de volgende ochtend dikker dan de dag ervoor? Dan was het te veel en doe je de volgende keer iets minder. Meer daarover lees je in onze blog over sporten met een blessure.

Een brace of bandage hoeft niet. Een losse kniebandage van de drogist geeft comfort, maar maakt je knie niet steviger. De huisartsenrichtlijn adviseert om hem niet langer dan vier weken te dragen [1]. Een scharnierbrace is iets anders: die komt via de orthopeed en is bedoeld voor een knie die echt instabiel is [1]. Paracetamol kan als dat nodig is [1]. Profvoetballers die een injectie met eigen bloedplaatjes (PRP) kregen, waren niet sneller terug op het veld [2].

Herstel gebeurt niet alleen in de oefenzaal. Voldoende slaap telt mee, en aanhoudende stress kan je herstel vertragen. Ben je vooral bang dat je knie het opnieuw begeeft? Dan is dat een goede reden om het opbouwen niet alleen te doen.

Zo pakken De Fysiovrienden kniebandletsel aan

We beginnen met je verhaal. Wat gebeurde er precies, kon je doorlopen en hoe snel werd je knie dik? Daarna voelen we waar de pijn zit en testen we de zijbanden door je licht gebogen knie voorzichtig naar binnen en naar buiten te bewegen. We kijken ook naar je kruisbanden en meniscus, want bij ongeveer drie op de tien knieblessures is er meer dan één onderdeel geraakt [1]. Die tests geven een goede indruk, geen zekerheid [1]. Een MRI-scan lijkt dan de logische volgende stap, maar verandert zelden iets aan de aanpak. In een Nederlands onderzoek hadden mensen met en zonder scan na een jaar ongeveer evenveel pijn en een even goed werkende knie [1].

Past het beeld bij een verrekte of deels ingescheurde zijband, dan werken we in drie stappen. Eerst weer helemaal strekken, buigen en normaal lopen. Dan kracht opbouwen in je bovenbeen, heup en kuit. Als laatste oefenen we wat een zijband hoort op te vangen: zijwaarts stappen, draaien, afremmen en landen. Dat is fysiotherapie zoals wij die graag geven: jij doet het werk, wij bewaken het tempo. We zeggen het eerlijk: of oefenen de band zelf sneller laat genezen, is nauwelijks onderzocht. Een overzicht uit 2024 telt 26 publicaties, waarvan 18 van voor het jaar 2000 [5]. Het doel is dan ook anders: voorkomen dat je kracht verliest en scheef gaat bewegen terwijl je band herstelt [1].

Wil je terug naar een sport met duels, dan komt onze sportfysiotherapie in beeld. We vergelijken je geblesseerde been met je andere been in kracht en sprongen, en bouwen op van rechtuit rennen naar kappen en duels. Na een scharnierbrace of operatie sluiten we aan op het schema van de orthopeed met revalidatie na een operatie. Wil je daarna sterker blijven, dan kun je doortrainen bij De Fitnessvrienden.

Wat als het langer duurt? Blijft je knie na een paar weken wegzakken, dik worden of op slot schieten, dan past dat niet bij een zijband die rustig herstelt. Dan nemen we contact op met je huisarts voor een verwijzing naar de orthopeed, want mogelijk is er ook een kruisband of meniscus geraakt [1]. Bij een knie die echt los aanvoelt wachten we niet af: hechten is mogelijk in de eerste twee tot drie weken [1].