Aanhoudende pijn zonder duidelijke oorzaak is verwarrender dan bijna elke andere klacht. De weken werden maanden. De blessure is allang genezen, dat heeft iedereen bevestigd, en toch is de pijn er nog. Soms zelfs op méér plekken dan in het begin.
Je durft het bijna niet meer aan iemand te vertellen. De scan was normaal, de fysio zei dat het goed genas, en jij loopt hier nog steeds mee rond. Dan ga je aan jezelf twijfelen. Doe dat niet.
Wat je ervaart is een bekend en goed onderzocht verschijnsel. Vaak heet het chronische pijn. Wij zeggen liever aanhoudende pijn, omdat ‘chronisch’ klinkt als ‘voor altijd’, en dat is het lang niet altijd. In deze blog leggen we uit wat er bij aanhoudende pijn gebeurt, hoe je het herkent, hoe te veel bescherming je herstel in de weg zit, waarom het niet “tussen je oren” zit, en waarom het verhaal hoopvoller eindigt dan het begint.
Leerpunten van dit artikel
De sensor die te vroeg piept
In de eerste blog van deze serie, over waarom pijn beschermt, vergeleken we pijn met de parkeersensor van je auto. Je nadert een paal, de sensor piept, en hoe dichterbij hoe sneller. Nuttig, en precies op tijd.
Na een blessure gaat dat meestal ook zo. Het weefsel herstelt in dagen tot weken, en de bescherming neemt mee af. Maar soms houdt de pijn langer aan dan je zou verwachten, ook als het weefsel allang genezen is. Dat noemen we chronische pijn, of liever: aanhoudende pijn.
Stel je voor dat de sensor na een paar bijna-aanrijdingen extra voorzichtig is geworden. Je staat vier meter van de paal en het ding piept al, snel en hard. Er is niets veranderd aan de paal of aan je auto. De sensor beschermt alleen ruimer dan nodig.
Alleen is jouw pijnsysteem geen sensor op een bumper. Het is je hele lichaam dat beschermt, midden in je leven. Na maanden van pijn, onzekerheid en voorzichtig bewegen heeft het zich aangepast: het beschermt eerder, vaker en langer. Dat is geen storing en geen defect. Het is een lichaam dat goed heeft geleerd van wat het meemaakte. Pain Revolution zegt het zo: aanhoudende pijn is overbeschermend en zit herstel in de weg. Ze noemen dit ook wel pijnsysteem-hypersensitiviteit [1].
Bij aanhoudende pijn is er meestal niet méér kapot. Er wordt méér beschermd.
Dat is een fundamenteel ander verhaal dan “er zit iets stuk dat we niet kunnen vinden”. En het is een verhaal met een uitweg.
Drie signalen van een overbeschermend pijnsysteem
Hoe weet je of dit bij jou speelt? Hieronder lees je aan welke drie signalen je een overbeschermend pijnsysteem kunt herkennen [1].
1. Je pijn is uitgebreid. Het begon in je onderrug. Nu zit het ook in je bil, misschien in je been. Of het begon in één schouder en inmiddels doet de andere mee. Het weefsel op die nieuwe plekken hoeft niets te mankeren. Wat is uitgebreid, is niet de schade, maar het gebied dat je lichaam beschermt.
2. Bewegingen die eerst niet pijnlijk waren, doen nu wel pijn. Je sokken aantrekken. Achteruit kijken bij het inparkeren. Een boodschappentas van de grond pakken. Bewegingen die je duizenden keren zonder nadenken deed, voelen ineens riskant. Er is niets nieuws beschadigd. Je lichaam grijpt alleen eerder naar bescherming.
3. Dingen die er los van lijken te staan, zetten je pijn aan. Een drukke werkweek. Een nacht slecht slapen. En vrijdag is je rug beroerder dan maandag, terwijl je fysiek precies hetzelfde deed. Dat is geen inbeelding: je lichaam beschermt niet alleen je rug, maar jou, in alles wat er in je leven speelt. Daarover gaat de volgende blog, over de factoren die je pijn beïnvloeden.
Herken je er twee of drie? Dan wijst dat vaak op een overbeschermend pijnsysteem, niet op de toestand van je weefsel.
Hoe te veel bescherming je herstel afremt
In de eerste blog zagen we dat pijn herstel bevordert. Je verzwikt je enkel, je ontziet hem, en het weefsel krijgt ruimte om te genezen. Precies goed, zolang het weefsel kwetsbaar is.
Maar blijft die bescherming aan terwijl het weefsel allang hersteld is, dan keert hetzelfde mechanisme zich tegen je. Wat eerst herstel bevorderde, remt het nu af.
Je gaat vermijden. Je bukt niet meer, je slaat het sporten over, je tilt je kind niet meer op. Logisch, want het doet pijn. Maar wat je lang niet doet, wordt echt moeilijker. Je spieren worden zwakker, je conditie neemt af, en de beweging voelt nog onzekerder dan eerst.
Je blijft in de beschermstand. De spieren rond het pijnlijke gebied blijven aangespannen, je beweegt stijver en voorzichtiger. Handig in de eerste dagen na een blessure. Maanden later houdt het de pijn juist in stand.
Je wereld wordt kleiner. Je doet steeds minder van wat je belangrijk vindt. Minder sporten, minder afspreken, slechter slapen, meer piekeren. En die wereld verandert zelf mee. De trap wordt een obstakel, de verjaardag een opgave, de sportclub een plek waar je niet meer hoort. Wat eerst vanzelf ging, wordt iets wat je moet overwinnen. En juist dat geeft nog meer reden om te beschermen.
Zo ontstaat een cirkel: meer bescherming, minder doen, minder van wat je belangrijk vindt, en nog meer bescherming.
Waarom pijn altijd echt is, en niet “tussen je oren” zit
Dit punt is niet onderhandelbaar: pijn is altijd echt. Ook als beeldvorming niets toont, en ook als niemand het aan je ziet. De internationale definitie van pijn erkent dit expliciet: pijn is een ervaring die samenhangt met, of lijkt op die bij, echte of dreigende weefselschade. Er hoeft dus geen schade te zijn om echt pijn te hebben. In de toelichting bij de herziening van 2020 staat bovendien dat pijn meestal een beschermende functie heeft [2].
Toch hoor je bij aanhoudende pijn vaak dat het dan wel “tussen je oren” zal zitten. Dat is het meest voorkomende misverstand, en ook het pijnlijkste. Je brein is nodig om pijn te ervaren, maar het is op zichzelf niet voldoende. Pijn speelt zich af in jou als geheel: je lichaam, wat je doet, en de wereld waarin je leeft.
Dat merk je in je hele lijf. Bescherming is een samenspel van je zenuwstelsel, je hormoonsysteem, je immuunsysteem en je motorisch systeem, die voortdurend op elkaar reageren. Je zenuwstelsel wordt gevoeliger. Je stresshormonen blijven hoger. Je immuunsysteem blijft alert, waardoor je je soms moe of grieperig voelt. En je spieren spannen aan, zodat je stijver en voorzichtiger beweegt. Pijn is één van die beschermende reacties, niet de enige.
Die bescherming verandert ook hoe je de wereld om je heen beleeft. Wat je kunt doen en wat je waarneemt, hangen nauw samen. Met een zeurende knie ziet een trap er anders uit: hoger, lastiger, iets om te vermijden. De boodschappentas oogt zwaarder, de wandeling naar de bakker verder. En omgekeerd verandert wat je doet hoe je je voelt: wie weer eens een rondje loopt dat goed gaat, krijgt meer vertrouwen en ervaart die afstand de volgende keer anders.
In onze praktijk in Eindhoven merken we dat mensen vaak eerst dit willen horen: niet meteen een oplossing, maar de bevestiging dat wat ze voelen er echt is. “Je stelt je aan” is dus nooit het antwoord. Pijn is een echte ervaring, geen karakterkwestie en geen verbeelding.
Waarom je lichaam blijft beschermen
Hier zijn we eerlijk over de grens van wat we weten. We weten niet precies waarom de één aanhoudende pijn ontwikkelt en de ander niet. Twee mensen, dezelfde blessure, dezelfde behandeling: de één is na een paar weken pijnvrij, de ander niet. Waarom, kunnen we niet voorspellen. Dat is ongemakkelijk om te lezen als je die ander bent, maar we schrijven het liever op dan dat we doen alsof we het weten.
Wat we wél weten [1]:
Hoe langer pijn duurt, hoe meer je lichaam doorgaans gaat beschermen. Je pijnsysteem leert, en zoals bij elke vaardigheid die je oefent, wordt het er beter in. Niet fijn, wel logisch.
Er speelt altijd een combinatie van factoren mee, nooit één oorzaak. Geen enkele knop veroorzaakt dit, en dus lost geen enkele knop het op.
En die combinatie is bij iedereen anders. Dat verklaart waarom het advies dat bij je collega wonderen deed, bij jou niets doet. Geen falen van jou, geen falen van het advies. Een ander lichaam, een ander leven.
Het goede nieuws over aanhoudende pijn
Lees deze zin twee keer, want er zit een uitweg in verstopt. Het proces dat je lichaam overbeschermend maakt, is hetzelfde proces dat die bescherming weer kan afbouwen [1].
Je pijnsysteem is niet beschadigd. Het heeft iets geleerd: dat jouw rug bescherming nodig heeft. En het is daar met de maand beter in geworden. Maar je pijnsysteem blijft leren, ook nu. Elke keer dat je iets doet wat ertoe doet en het beter gaat dan je verwachtte, is dat een nieuwe ervaring die het meeneemt.
Je bent niet beschadigd. Je pijnsysteem heeft geleerd om meer te beschermen dan nodig. En wie kan leren, kan ook iets nieuws leren.
Dat gaat niet in een week en niet met één ingreep. Hoe het dan wél gaat, lees je in de laatste blog van deze serie, over herstellen van aanhoudende pijn.
Wist je dat…
Een paar bevindingen over aanhoudende pijn [3,4,5]:
Tot slot
Loop je maanden met aanhoudende pijn rond en kan niemand aanwijzen wat er stuk is, dan ligt de conclusie “ik ben zelf het probleem” gevaarlijk dichtbij. Die conclusie is onjuist, en ze maakt het bovendien erger.
Wat er waarschijnlijk speelt, is dat je lichaam meer is gaan beschermen dan nodig. Geen zwakte, geen aanstellerij, geen defect. Een lichaam dat zijn werk iets te goed doet, en daarmee je herstel in de weg zit. En omdat het leert, kan het bijleren.
Deze blog is deel 2 van onze serie over de Essential Pain Facts. Lees ook waarom pijn je beschermt, welke factoren jouw pijn beïnvloeden en hoe je herstelt van aanhoudende pijn.
Soms heb je een steuntje nodig om te ontdekken welke factoren bij jou meespelen. Bij De Fysiovrienden beginnen we daarom niet bij de scan, maar bij jouw verhaal en jouw week. Bekijk de klachten die we behandelen of plan direct een afspraak. Wil je van daaruit weer opbouwen in beweging en kracht, dan kan dat bij De Fitnessvrienden.
Dit is een blog ter informatie en vervangt geen persoonlijk advies. Twijfel je over jouw klacht, overleg dan met een fysiotherapeut of je huisarts.
