Waarom doet het pijn, ook als er achteraf weinig aan de hand blijkt te zijn? Je stoot je scheenbeen tegen de salontafel, je grijpt naar je been, en binnen twee tellen weet je precies waar het zit. Een halve minuut later is het alweer bijna weg, zonder blauwe plek.
De meeste mensen denken dat pijn meet hoeveel schade er is. Dat klopt niet. Pijn beschermt je, en pijn helpt je herstellen. Dat inzicht is het startpunt bij bijna elke klacht.
In deze blog leggen we uit wat pijn eigenlijk doet: hoe het je beschermt, hoe het je lichaam ruimte geeft om te genezen, en waarom de één meer of langer pijn heeft dan de ander bij precies dezelfde blessure.
Leerpunten van dit artikel
Pijn is een beschermer, geen meetlint
Stel je de parkeersensor van een auto voor. Je rijdt achteruit, je nadert een paal, en de sensor begint te piepen. Hoe dichterbij je komt, hoe sneller het piept.
Die piep is geen schade. Er is nog niets geraakt. De piep is bescherming, precies bedoeld om de schade te voorkomen. En hij gaat af vóórdat er iets gebeurt, want daarna heb je er niets meer aan. Negeer je de piep, dan rijd je tegen de paal. Schade aan je auto, en aan de paal.
Zo werkt pijn ook. Waarom doet het pijn, ook als er weinig schade is? Omdat pijn geen graadmeter is voor weefselschade, maar voor de bescherming die je lichaam nodig acht [4]. Dat brengt ons bij een begrip dat in deze hele serie over de Essential Pain Facts [1] terugkomt: je pijnsysteem. Dat is niet alleen je brein of je zenuwen. Het zijn meerdere beschermende systemen die samenwerken: je zenuwstelsel, je immuunsysteem, je hormoonsysteem en je motorisch systeem. En die werken nooit los van de wereld om je heen. Hoeveel bescherming je nodig hebt, ontstaat steeds opnieuw in de wisselwerking tussen jou en je omgeving: wat je doet, waar je bent, met wie, en wat je eerder meemaakte [5].
Pijn zit dus niet “in je hoofd”. Pijn komt voort uit jou als geheel, in wisselwerking met je omgeving.
Pijn meet niet hoeveel schade er is. Pijn is bescherming, afgestemd op jou en je situatie.
Waarom doet het pijn? Zo beschermt pijn je
Waarom doet het pijn eigenlijk, als het zo vervelend is? Omdat pijn een paar heel nuttige dingen tegelijk voor je regelt.
Pijn richt je aandacht op wat bescherming nodig heeft. Bij dat scheenbeen schoot je hele aandacht naar één plek. Je keek ernaar, je wreef erover. Een klacht die je nooit opmerkt, is een klacht waar je niets mee doet.
Pijn waarschuwt, vaak al vóórdat er schade is. Pak een kop thee die te heet is, en je laat hem los vóórdat je huid verbrandt. De pijn kwam op tijd. Er was nog niets kapot. Pijn werkt als een buffer: hij gaat meestal ruim vóór de grens van je weefsel af, en herinnert je eraan niet te veel te snel te doen. Daarom kun je flinke pijn hebben zonder dat er iets beschadigd is: de sensor mag piepen zonder dat je de paal raakt. Daar is hij voor.
Pijn is onmisbaar om te overleven. Zonder pijn merk je niet dat je je hand brandt of je enkel verzwikt. Je loopt gewoon door, en maakt het erger.
Hoe pijn je helpt herstellen
Pijn waarschuwt niet alleen. Waarom doet het pijn ook ná een blessure? Omdat pijn je dan helpt herstellen.
Pijn geeft je lichaam ruimte om te genezen. Je verzwikt je enkel en zonder erbij na te denken zet je er minder gewicht op. Je gaat mank lopen, je slaat het rondje hardlopen over. Precies wat er moet gebeuren: de pijn zorgt dat je het gebied ontlast, zodat het weefsel ruimte krijgt om te genezen.
Gevoeligheid hoort bij genezing. Na een blessure komt je immuunsysteem in actie. Dezelfde reactie die de genezing op gang brengt, maakt het gebied ook gevoeliger. Daarom doet die enkel de dagen erna pijn bij aanraken of licht belasten. Dat betekent niet dat het erger wordt. Het betekent dat je lichaam aan het herstellen is, en dat je pijnsysteem een oogje in het zeil houdt.
Pijn zet je aan om hulp te zoeken. Pijn is vaak de reden dat je naar de huisarts of fysiotherapeut gaat. En de mensen om je heen zien het aan je, en springen bij.
Bescherming is tijdelijk bedoeld. Naarmate het weefsel herstelt, is er minder bescherming nodig en neemt de pijn meestal af. Je hoeft niet stil te zitten tot alle pijn weg is. Geleidelijk weer bewegen helpt het herstel juist. Een beetje pijn bij het opbouwen betekent niet dat je iets kapotmaakt.
Waarom de één meer of langer pijn heeft dan de ander
Twee mensen verzwikken dezelfde enkel. De één is na een paar weken pijnvrij, de ander houdt pijn. Dat is geen zwakte en geen aanstellerij. Bij de één schaalt het pijnsysteem de bescherming af naarmate de enkel herstelt. Bij de ander blijft die bescherming langer aan.
Hoeveel bescherming nodig is, hangt niet alleen af van de enkel. Ook spanning, slaap, eerdere ervaringen en wat je over de blessure denkt, tellen mee. Dezelfde schade, andere pijn, afhankelijk van jouw unieke situatie.
Pijn is een individuele ervaring. Dat maakt hem niet minder echt, alleen minder voorspelbaar.
Waarom bescherming soms aan blijft, ook als het weefsel allang hersteld is, lees je in de volgende blog.
Wist je dat…
Een paar bevindingen die laten zien hoe los pijn en schade van elkaar kunnen staan [2,3]:
Tot slot
Pijn is geen vijand en geen defect. Het is een van de meest verfijnde beschermingssystemen die je hebt, en het doet precies waarvoor het bedoeld is: waarschuwen voordat het misgaat, en je lichaam de ruimte geven om te herstellen.
Het antwoord op de vraag “waarom doet het pijn” is dus zelden simpel. Dat maakt pijn ingewikkelder dan we zouden willen, en tegelijk hoopvoller. Een pijnsysteem dat beschermt, kan namelijk ook leren dat minder bescherming nodig is.
Dit was de eerste van vier blogs over de Essential Pain Facts. Lees verder over hoe een pijnsysteem overbeschermend wordt bij aanhoudende pijn, welke factoren jouw pijn beïnvloeden en hoe je herstelt van aanhoudende pijn.
Soms heb je een steuntje nodig om te begrijpen wat jouw pijn je probeert te vertellen. Bij De Fysiovrienden kijken we samen naar het hele plaatje, niet alleen naar de plek die zeer doet. Bekijk de klachten die we behandelen of plan meteen een afspraak. Wil je daarna verder bouwen aan beweging en kracht, dan kan dat bij De Fitnessvrienden.
Dit is een blog ter informatie en vervangt geen persoonlijk advies. Twijfel je over jouw klacht, overleg dan met een fysiotherapeut of je huisarts.
