De factoren die pijn beïnvloeden reiken veel verder dan de plek die zeer doet. Maandag ging het best: je deed je oefeningen, je liep een rondje. Nu is het vrijdag, je hebt precies hetzelfde gedaan, en toch is je rug beroerder dan in weken.
Dat is verwarrend. Als je pijn niet alleen reageert op wat je fysiek doet, waar reageert hij dan nog meer op? Op een handvol dingen tegelijk, waarvan de meeste niet direct met je rug te maken hebben.
In deze blog lopen we de factoren die pijn beïnvloeden met je langs, geordend in vijf categorieën. Je ontdekt waarom je pijn wisselt, waarom er geen standaardrecept bestaat, en wat je er zelf mee kunt.
Leerpunten van dit artikel
Wat bepaalt hoe vroeg de sensor piept?
In deze serie over de Essential Pain Facts vergelijken we pijn met de parkeersensor van je auto. Hij piept als je een paal nadert, en hoe dichterbij hoe sneller. In blog 1 lees je waarom pijn beschermt en in blog 2 hoe een pijnsysteem overbeschermend wordt. De vraag die we tot nu toe lieten liggen: waarom piept de sensor de ene dag eerder dan de andere?
Dat hangt af van alles wat er in je leven speelt: je algemene gezondheid, hoe je sliep, hoeveel spanning je meedraagt, wat je gelooft over je klacht en hoe veilig je je voelt. Daarom is je pijn op vrijdag anders dan op maandag, ook al is je rug dezelfde rug.
David Butler en Lorimer Moseley vatten dit samen in de Protectometer, een beschermingsmeter: hij laat zien hoeveel bescherming je lichaam op dit moment inzet [2]. Twee soorten invloeden bepalen mee hoe hij staat. Een DIM, een “Danger In Me”, is alles wat voor jou als dreiging voelt en duwt de meter omhoog. Een SIM, een “Safety In Me”, is alles wat voor jou als veilig voelt en duwt hem omlaag. DIMs en SIMs werken door in al je beschermende systemen tegelijk: je zenuwstelsel, je immuunsysteem, je hormoonsysteem en je motorisch systeem. Een DIM kan je zenuwstelsel gevoeliger maken, je immuunsysteem alerter, je stresshormonen hoger en je spieren gespannener. Een SIM doet het omgekeerde. En het zijn niet alleen gedachten: een slechte nacht of een ontsteking is ook een DIM, een wandeling die goed ging een SIM. Bijna alles in je leven kan de ene keer een DIM en de andere keer een SIM zijn. Dat hangt af van wat het op dat moment voor jóu betekent.
Je pijnsysteem luistert naar je hele leven, niet alleen naar de plek die zeer doet.
Dat klinkt als slecht nieuws, want het maakt pijn ingewikkeld. Lees het nog eens. Als zoveel dingen invloed hebben op je pijn, zijn er ook zoveel plekken waar jij invloed kunt uitoefenen. Om het overzichtelijk te houden, ordenen we de factoren die pijn beïnvloeden in vijf categorieën.
Je omgeving
De mensen om je heen, de plekken waar je bent, en wat je hoort, ziet en meemaakt op een dag. Een partner die je klacht serieus neemt, is een SIM. Een leidinggevende die niet gelooft dat je pijn hebt, is een DIM. Een vriendengroep waar je al maanden niet meer bij bent, ook.
Dat is geen sociologie. Je lichaam reageert letterlijk op hoe veilig een situatie is. Steun brengt rust in je hele systeem. Je onbegrepen voelen zet het juist aan tot bescherming.
Je overtuigingen
Wat je gelooft over je lichaam verandert hoeveel bescherming je lichaam nodig vindt. Iemand vertelt je ooit dat je rug “versleten” is of dat je “de rug van een tachtigjarige” hebt. Je onthoudt die zin jarenlang, en het is een DIM die elke dag meepiept. Daarom vermijden wij zulke uitspraken. In onze praktijk in Eindhoven merken we dat één ongelukkige zin van jaren geleden nog steeds kan doorwerken.
De feiten helpen hier, en ze zijn een SIM. Van de mensen zónder enige rugpijn heeft op twintigjarige leeftijd al 37% veranderingen aan een tussenwervelschijf die op een scan als “degeneratie” worden omschreven. Op tachtigjarige leeftijd is dat 96% [3]. Zulke veranderingen zijn dus zowat het normaalste wat er is, en zeggen weinig over pijn.
Een overtuiging zit trouwens niet alleen in je hoofd. Wie gelooft dat zijn rug kwetsbaar is, bukt anders, spant zijn spieren aan en houdt zijn adem in bij het tillen. Je lichaam leeft je overtuigingen mee.
Je gedrag
Wat je doet met je klacht is zelf een factor. Twee patronen komen het meest voor, en geen van beide helpt. Alles vermijden wat pijn zou kunnen doen, waardoor je wereld steeds kleiner wordt. Of juist doorgaan tot je omvalt en dagen moet bijkomen.
Daartussen zit de bruikbare weg: geleidelijk en gedoseerd bewegen. Beweging die je goed opbouwt, is een krachtige SIM. Niet omdat iemand je vertelt dat het veilig is, maar omdat je lichaam het zelf ervaart. Bouw het liefst op richting dingen die voor jou ertoe doen: met je kind spelen, een rondje met de hond, weer meedoen met je team. Wat je belangrijk vindt, is vaak zelf al een SIM. Voor je thuisoefeningen betekent dat: niet harder werken, maar regelmatiger. Drie keer per week iets kleins doet meer dan één keer per maand jezelf voorbijlopen.
Je eerdere ervaringen
Je lichaam is een leerling met een goed geheugen. Heb je dit eerder gehad, en duurde het toen lang? Dan heeft je lichaam dat onthouden, en het kan een DIM zijn. Ging het toen juist snel over, of maakte je eerder iets zwaars mee dat toch goed kwam? Dan werkt datzelfde geheugen als een SIM.
Ook grote levensgebeurtenissen tellen mee. Dat zegt niets over hoe sterk je bent. Het betekent dat je lichaam alle informatie gebruikt die het heeft.
Je algemene gezondheid en leefstijl
Onder deze categorie vallen je fysieke en mentale gezondheid en je leefstijl: slaap, beweging, voeding, alcohol, roken en stress. En ook wat er in je lichaam zelf gebeurt: een ontsteking, een griep, hormonale schommelingen of een andere aandoening kunnen allemaal DIMs zijn. Een aandoening goed onder controle hebben, kan juist een SIM zijn.
Slaap is hier een van de meest onderschatte en krachtigste factoren. Slecht slapen maakt je zenuwstelsel gevoeliger en je immuunsysteem onrustiger. Het voorspelt zelfs sterker dat je de volgende dag pijn hebt, dan pijn voorspelt dat je slecht gaat slapen [4]. Werken aan je nachten is dus geen omweg naar minder pijn, maar een van de kortste routes.
Stress is de factor waar mensen boos van worden, want “stress” klinkt als “het zit tussen je oren”. Dat is het niet. Spanning verandert je ademhaling, je spierspanning, je stresshormonen en je immuunsysteem. Dat zijn lichamelijke veranderingen die een lichaam dat al beschermt, nóg meer laten beschermen. Werkdruk, geldzorgen en mantelzorg zijn allemaal DIMs. Rust, ontspanning en dingen die je goed doen, zijn de bijbehorende SIMs.
Waarom de factoren die pijn beïnvloeden bij iedereen anders zijn
De combinatie van factoren die pijn beïnvloeden is bij iedere persoon anders [1]. Bij jouw collega was slaap doorslaggevend. Bij jou is dat misschien geen thema, en gaat het om werkdruk of om een overtuiging die je twintig jaar geleden oppikte.
En wat voor de één een DIM is, is voor de ander een SIM. De sportschool is voor de één een plek waar hij zich sterk voelt, voor de ander een plek waar het ooit misging. Het gaat niet om de factor zelf, maar om wat hij voor jou betekent.
Dat verklaart iets dat veel mensen als persoonlijk falen ervaren. Je probeerde vijf dingen die bij anderen werkten, en geen ervan hielp. De conclusie die zich opdringt is: er is iets mis met mij. De juiste conclusie is: die vijf dingen waren blijkbaar niet jouw factoren.
Dit is geen lijst met verwijten. Het is een lijst met deurtjes.
Uitzoeken welke deurtjes bij jou opengaan kost tijd en aandacht. Geen prettige boodschap, wel een eerlijke. En het levert iets op: elke DIM die je vermindert en elke SIM die je toevoegt, geeft je lichaam een reden minder om te beschermen.
Wist je dat…
Een paar bevindingen over de factoren die pijn beïnvloeden [4,5,6]:
Tot slot
De vraag “wat is er beschadigd?” levert bij aanhoudende pijn meestal niets op. De vraag “welke factoren (DIMs en SIMs) beïnvloeden mijn pijn?” wel. Dat vraagt iets van je: opletten en bijhouden hoe je sliep, wanneer het opspeelde en wat er die week speelde. Jij bent de enige die jouw week van binnenuit meemaakt, en daarmee de belangrijkste bron van informatie.
Deze blog is deel 3 van onze serie over de Essential Pain Facts. Lees ook waarom pijn je beschermt, hoe een pijnsysteem overbeschermend wordt en hoe je herstelt van aanhoudende pijn.
Wat je er wél bij kunt gebruiken, is iemand die de patronen helpt zien die jij van te dichtbij bekijkt: welke DIMs je kunt verminderen en welke SIMs je kunt versterken. Soms heb je zo’n steuntje nodig. Bij De Fysiovrienden beginnen we bij jouw verhaal en jouw week, niet bij de foto. Bekijk de klachten die we behandelen of plan direct een afspraak. Wil je van daaruit opbouwen in beweging en conditie, dan kan dat bij De Fitnessvrienden.
Dit is een blog ter informatie en vervangt geen persoonlijk advies. Twijfel je over jouw klacht, overleg dan met een fysiotherapeut of je huisarts.
