Je valt op je uitgestrekte hand, je elleboog of je laat een zware stang iets te snel zakken en voelt ineens een knap achter je elleboog. Een dag later is de achterkant van je arm blauw, en jezelf uit een stoel omhoog duwen voelt opeens wankel. Of misschien is je arm niet blauw maar wordt deze in de loop van de week wel dik. De meeste mensen denken dan aan een flinke kneuzing. Soms is het meer: dan heeft de pees van je triceps zich losgetrokken van de punt van je elleboog, vaak met een klein stukje bot eraan vast.
Op deze pagina lees je wat een avulsiefractuur van de triceps is, hoe je hem herkent en waarom snel laten kijken hier meer uitmaakt dan bij de meeste andere elleboogklachten. En vooral: wanneer herstel zonder operatie een goede keuze is, en hoe je dan stap voor stap je kracht terugwint.
Wat is een avulsiefractuur van de triceps?
Je triceps is de grote spier aan de achterkant van je bovenarm. Hij bestaat uit drie delen die samenkomen in één brede pees, en die pees zit vast op de punt van je elleboog: het stukje bot waar je op leunt als je aan tafel zit [1]. Elke keer dat je je arm strekt, iets wegduwt of op je handen steunt, trekt de triceps aan die aanhechting. Een avulsie betekent letterlijk een afscheuring. Krijgt de pees in één keer meer te verduren dan hij aankan, dan scheurt hij los op de plek waar hij aan het bot vastzit. Vaak neemt hij daarbij een dun schilfertje bot mee, dat je op een röntgenfoto ziet als een klein vlokje net boven de elleboogpunt [1].
Het woord fractuur zet je daarbij snel op het verkeerde spoor. Je denkt aan een gebroken elleboog, terwijl het botstukje meestal klein is en zelf weinig problemen geeft. Waar het om draait, is de pees: hoeveel ervan zit nog vast? Bij een gedeeltelijke afscheuring kun je je arm vaak nog gewoon strekken, alleen met minder kracht [1]. Zelfs als de pees grotendeels los is, kunnen spieren eromheen het strekken soms deels overnemen [2]. Daardoor wordt dit letsel geregeld gemist, ook door de persoon zelf.
Daarmee valt dit zeldzame letsel wat uit de toon tussen de andere elleboogklachten: die ontstaan meestal langzaam door overbelasting, dit letsel begint op één duidelijk moment. Dat verschil bepaalt ook de aanpak.
Herken je deze klachten?
Meestal begint het met een moment dat je je later precies herinnert. Een val met de fiets, een knappend- of zeurend scheurend gevoel achter je elleboog, een scherpe pijn, en daarna een zeurende, doffe pijn die blijft hangen. In de uren erna wordt de achterkant van je elleboog dik, en soms kleurt binnen een dag of twee de huid blauw tot paars, soms tot halverwege je onderarm.
Het verraderlijke zit in wat er daarna nog wél lukt. Je kunt je koffiekop optillen, je jas aantrekken en typen. Pas bij duwen merk je het: jezelf uit een lage bank omhoog drukken, een zware deur openduwen of je koffer in het bagagerek boven je hoofd tillen. Dat is precies waar je de triceps voor gebruikt, en dan lukt het ineens niet. Waar de pijn de rest van de dag wat zeurend aanwezig is, kan je bij deze momenten een hele scherpe pijn ervaren. Dit zijn de signalen die we het vaakst horen:
Hoe krijg je een avulsiefractuur van de triceps?
Bijna altijd gebeurt het op het moment dat je triceps aanspant terwijl je arm toch krachtig wordt gebogen. Denk aan vallen op je uitgestrekte hand: je arm vangt je op, je triceps probeert af te remmen en verliest. Of aan een halter die je bij het bankdrukken te snel laat zakken, of een harde klap tegen de achterkant van je elleboog [1]. Juist bij dat afremmen komen de grootste krachten op de pees.
Soms is het gewoon pech, maar vaak speelt ook mee hoeveel de pees op dat moment aankon. Dat noemen we belasting versus belastbaarheid: wat je vraagt, tegenover wat je pees aankan. Tot een derde van de mensen had al langer pijn achter de elleboog voordat de pees het begaf, en weefselonderzoek laat bij hen een pees zien die al langer overbelast was [1]. Ook bij chronisch nierfalen, reuma en diabetes komt een afgescheurde tricepspees vaker voor, en bij krachtsporters gaat het geregeld samen met anabole steroïden [1]. Een gezonde, sterke pees heeft simpelweg meer reserve.
En wie krijgt dit? Het beeld van de gespierde gewichtheffer klopt maar half. Afgescheurde tricepspezen zie je vooral bij mannen tussen de dertig en vijftig: zij krijgen het ongeveer elf keer zo vaak als vrouwen, en krachttraining is de sport die het vaakst genoemd wordt [1]. Maar breuken van de elleboogpunt, ook de kleine afscheuringsbreuken, zie je in een groot Zweeds register juist vooral bij vrouwen boven de 65 na een gewone val [3]. De vijftiger die na jaren weer gaat bankdrukken en de oma die uitglijdt op een natte stoep: ze kunnen allebei met dit letsel bij ons binnenkomen.
Wist je dat…
Een paar cijfers die laten zien hoe dit letsel in elkaar zit [1,3,4]:
Hoe lang duurt het en wanneer moet ik naar de fysio?
Bij de meeste elleboogklachten zeggen we: belasting aanpassen, opbouwen en geduld hebben. Bij dit letsel draaien we die volgorde om, en eerlijk gezegd is dit het minst leuke stukje van deze pagina. Is de pees helemaal of grotendeels los, dan kan een chirurg hem in de eerste drie weken nog rechtstreeks terugzetten op het bot [1,2]. Daarna trekt de spier zich verder terug en wordt herstel ingewikkelder [2]. Afwachten kan je dus een optie kosten.
Gaat het om een kleine of gedeeltelijke afscheuring, dan is herstel zonder operatie vaak een goede keuze, ook voor mensen die veel van hun arm vragen [1]. Reken dan wel in maanden. Een pees heeft weinig cellen en bloedvaten en herstelt daardoor traag [2]. Na een korte ontstekingsfase wordt in een aantal weken nieuw peesweefsel aangelegd, dat vanaf ongeveer tien weken langzaam steviger wordt [2]. Zwaar duwen, tillen en strekken tegen weerstand laat je tot ongeveer drie maanden liggen [1]. Niet wat je wilt horen als je over zes weken gaat verhuizen.
En eerlijk is eerlijk: bij een volledige afscheuring levert herstel zonder operatie vaak minder strekkracht op en duurt het langer [4]. Voor iemand die weinig zwaar werk van zijn arm vraagt, of voor wie een operatie te veel risico geeft, kan het juist een prima keuze zijn [4]. De vraag is dus niet fysio óf operatie, maar welke route past bij jouw pees en jouw leven. Fysiotherapie hoort bij allebei.
Laat je daarom binnen een paar dagen beoordelen, bij ons of bij je huisarts, als je een van deze dingen merkt:
Wat kun je zelf doen?
Heb je net een val of knap gehad en weet je nog niet hoe groot de schade is? Spaar dan vooral de strekbeweging. Sta op uit een stoel met je benen en je andere hand, open zware deuren met je heup en laat push-ups, dips en bankdrukken voorlopig liggen. Laat je arm licht gebogen rusten op een kussen, en koel een paar keer per dag kort tegen pijn en zwelling. Beweeg je vingers, pols en schouder wel gewoon, anders worden die onnodig stijf. Rust en beweging tegelijk: klinkt tegenstrijdig. Toch is dat precies de bedoeling.
Kies je bij een kleine of gedeeltelijke afscheuring voor herstel zonder operatie, dan draag je de eerste weken vaak een brace die je elleboog beschermt [1]. Houd je aan de afgesproken bewegingsruimte en test niet elke ochtend even of je al een push-up kunt. Draag je boodschappentas in je andere hand, en leun op de fiets niet op je stuur.
Daarna wordt bewegen je beste medicijn. De cellen in je pees zetten trek en druk om in signalen voor herstel, terwijl weefsel bij te weinig belasting juist zwakker wordt [5]. Je bouwt dus op in kleine stappen: eerst je triceps aanspannen zonder te bewegen, dan licht strekken zonder gewicht, later langzaam laten zakken tegen een muur en uiteindelijk weer duwen met gewicht. Ongemak dat binnen een dag zakt, is prima. Scherpe pijn of een nieuw knapgevoel is een reden om contact op te nemen. Wil je zelf weer naar de gym? Lees dan eerst waarom de sportschool na een blessure vaak tegenvalt.
Vergeet ook je herstel buiten de oefeningen niet. Lig je wakker van de pijn, leg je arm dan ondersteund op een kussen; goede slaap is een van de dingen waar je pees op herstelt. En zit je hoofd vol omdat werken of sporten even niet lukt, weet dan dat aanhoudende stress je herstel ook kan vertragen.
Zo pakken De Fysiovrienden een avulsiefractuur van de triceps aan
We beginnen met je verhaal. Wat gebeurde er precies, had je al eerder pijn achter je elleboog, en spelen er aandoeningen of medicijnen mee die je pezen kwetsbaarder maken? Daarna testen we je strekkracht, voelen we naar een deuk boven de elleboogpunt en doen we een knijptest: knijpen we in je tricepsspier, dan hoort je elleboog vanzelf een stukje te strekken [2]. Een röntgenfoto laat het botschilfertje zien, een echo of MRI laat zien hoeveel pees er los zit [1,2]. Lijkt het een grote of volledige afscheuring, dan schakelen we dezelfde week met je huisarts of een orthopeed. Mensen met een flinke scheur komen soms eerst bij een fysiotherapeut binnen [2], dus die eerste beoordeling nemen we heel serieus. Doorsturen is dan geen falen van fysiotherapie. Het is goede fysiotherapie.
Kies je bij een kleinere afscheuring voor herstel zonder operatie, dan werken we in fases. Eerst beschermen we de pees en houden we je schouder, pols en hand soepel. Daarna vergroten we stap voor stap de beweging van je elleboog. Zodra de pees dat aankan, volgen gerichte krachtoefeningen: eerst zonder beweging, dan licht, daarna met gewicht dat je langzaam laat zakken en uiteindelijk duwen en steunen zoals je dat thuis en op je werk nodig hebt. Je gaat door naar de volgende stap als je kracht dat laat zien, niet omdat de kalender het zegt. Zo ziet fysiotherapie bij ons er bij dit letsel uit: weinig behandeltafel, veel gedoseerd opbouwen.
Wil je terug naar bankdrukken, turnen of een contactsport? Dan bouwen we via sportfysiotherapie toe naar de zware en explosieve belasting die jouw sport vraagt, en daarna kun je begeleid verder trainen bij Fysiofitness. Blijkt een operatie toch de beste keuze, dan begeleiden we je ook daarna, volgens het schema van je chirurg, bij onze revalidatie na een operatie. Ruim negen op de tien mensen komen na een operatie terug op hun oude niveau [4].
Wat als het langer duurt? Blijft je strekkracht na een week of zes, acht duidelijk achter, of voel je opnieuw een knap? Dan kijken we opnieuw, met beeldvorming en zo nodig samen met een specialist. Een flinke gedeeltelijke scheur kan soms alsnog verder inscheuren [2]. Ook later is een pees nog te herstellen, al is dat dan een grotere ingreep [1]. Belangrijk is vooral dat je niet maanden blijft doormodderen met een arm die niet sterker wordt.
